آقای روان شناس ژورنالیست

تو كه دستت با نوشتن آشناست...

iranianpsychologist — Fri, 20 Jun 2008 19:18:28 GMT

اگر بخواهيد براي اين كه بهتر بنويسيد از اينترنت كمك بگيريد، سايت ويكي پديا يك ليست طولاني از تكنيك ها را در اختيارتان مي گذارد. نام عجيب غريب يكي از اين تكنيك ها catharsis يا تخليه ي هيجاني ست. اگر بخواهيم خيلي ساده بگوييم منظور نويسنده ي آن مطلب اين ست كه اگر مي خواهيد بهتر بنويسيد يكي از راه هايش اين است كه هيجانات خيلي شديدي كه ته قلبتان تلنبار كرده ايد را بريزيد روي كاغذ.

اما ما مي خواهيم آن طرف قضيه را ببينيم. يعني تاثيري كه اين تخليه ي هيجاني نوشتاري روي سلامت روان دارد را بر رسي كنيم.

تخليه ي هيجاني يا پاك كردن دودكش سياه

قصه اين كلمه ي تخليه ي هيجاني خيلي قديمي ست. ارسطو معتقد بود كه ديدن تراژدي و كمدي موجب تصفيه و پالايش روح مي شود. همين واژه ي ارسطو در اواخر قرن نوزدهم افتاد توي دهان دو تا درمانگر كه يكي شان خيلي مشهور بود: فرويد و بروئر. آنها مشتركا زن بيماري را درمان مي كردند كه نشانه هاي جسمي شديدي داشت اما هيچ مشكل بدني نداشت. بروئر با استفاده از هيپنوتيزم كاري كرد كه او تجربه هاي تلخ احساسي گذشته اش را با گفتنشان بيرون بريزد. نشانه هاي جسمي همه به همان تجربه ها ي نا گفته ربط داشتند.

بيمار مي گفت وقتي كه اين تجربه ها بيرون مي ريزد انگاردارد يك دودكش سياه را دوباره پاك مي كند.فرويد و بروئر از همان كلمه ي ارسطو براي اين فرايند استفاده كردند يعني تخليه ي هيجاني. اما فرويد دريافت كه براي تخليه حتما نيازي به هيپنوتيزم نيست. همين كه به فرد بگوييم ’’هر چه به ذهنت مي رسد بدون سانسور و فكر كردن به اين كه بي ربطند بگو!‘‘ تخليه ي هيجاني انجام مي شود. بعد از فرويد همه ي رويكرد هاي روان درماني معتقد بودند كه حداقل نصف درمان اين است كه مراجه تجربه هاي احساسي اش را در جلسه ي درمان بريزد بيرون. اما تكنيك ها متنوع تر شدند. يكي از پيشنهاد هايي كه الان غالب روان شناسان به مراجعانشان مي كنند اين است كه: بنويس!

چرا نوشتن؟

انگار همه ي كساني كه دستشان به قلم مي رود ناخود آگاه مي دانند كه نوشتن آرامشان مي كند. از شكسپير كه بعد از مرگ پسرش همنت، نمايشنامه ي هملت را نوشت گرفته تا برايان تريسي قورباغه خوار كه به خوانندگان كتابش پيشنهاد مي كند كه هدفي كه نوشته نمي شوند به درد نمي خورند.

اما اين كه نوشتن چه فرقي مي كند كه با تكرار كردن در ذهن احتمالا قبل از هر چيز دلايلي تاريخي دارد. نوشتن هميشه در نزد بشر داراي قاطعيت خاصي بوده است. قانون وقتي كه نوشته مي شده است قابليت اجرا داشته است. از طرف ديگر از وقتي با سوادي همه گير شد قلم و كاغذ به عنوان اشيائي آشنا در زندگي ما حضور يافتند. اشيائي كه با اين كه خيلي نزديك ما بودند به هر حال يك شيئ بيروني تلقي مي شدند. به زبن ساده تر وقتي ما تجربيات خودمان را در دفتر خاطرات مي نويسيم علاوه بر اين كه به آ‎نها قاطعيت مي دهيم انگار داريم با يك فرد بيروني در مورد تجربياتمان حرف مي زنيم. يك فرد بيروني كه بي نهايت رازدار و بي خطر است. يك فرد بيروني كه مي توانيم از بينش ببريم بدون اين كه اعتراض كند.

جالب است بدانيد كه حتا فرم كلماتي كه مي نويسيم مي توانند روي هيجانات ما تاثير بگذارند. در يك تحقيق آلماني معلوم شده است كه خوانندگاني كه داستاني را خواندند كه در آنها از حرف u زياد استفاده شده است غمگين تر شدند تا خواندگاني كه داستاني را خواندند كه تعداد كمي از اين حرف در آن بود. اين در شرايطي بود كه هر دو داستان يك چيز را مي گفتند.

به هر حال ثابت شده است كه ما اگر ما افكارمنفي و يا هيجاني مان را فقط در ذهنمان هي تكرار و تكرار كنيم ( چيزي كه روان شناسان به آن مي گويند نشخوار ذهني) تنها باعث مي شوند كه بيشتر احساس اضطراب و افسردگي كنيم. اما اگر آنها را بنويسيم از ديد يك ناظر بيروني به آنها نگاه مي كنيم و ممكن است آنها را مورد تجديد نظر و ارزيابي قرار دهيم.

از چه چيزي بنويسيم؟

در اين جا ما با دو دسته از روان شناسان مواجه مي شويم. آنهايي كه مي گويند احساس هايت را بنويس و آنها يي كه مي گويند فكر هايت را.

گروه اول مبناي فكري شان همان تخليه ي هيجاني روانكاواني مثل فرويد و بروئر است. آنها اين پيشنهاد را به شما مي كنند:

قرار نيست براي ديگران بنويسيد. فقط براي خودتان بنويسيد. براي دل خودتان.
احساساتتان را بشناسيد و آن ها را از فكر هايتان جدا كنيد.
احساسات خيلي اتوماتيك تر و ناخودآگاه تر از افكار هستند. وقتي شما ناگهان شاد مي شويد، غمگين مي شويد، تعجب مي كنيد، متنفر مي شويد، حس سردرگمي داريد و يا خشمنگين مي شويد در واقع داريد احساساتتان را تجربه مي كنيد.
وقتي كه در ديگران نيز احساسي را تشخيص مي دهيد و مي گوييد فكر مي كنم شما ناراحت شده ايد هم در واقع شما داريد احساس مي كنيد، فكر نمي كنيد.
احساسات خيلي وقت ها علت نامعلوم يا ناخودآگاهي داريد، مثلا وقتي كسي ا ز كسي كه براي بار اول ديده ايد خوشتان مي آيد يا متنفر مي شويد.
در هر شبانه روز زماني را اختصاص دهيد و اين احساسات روزمره را بنويسيد.
در مقابل هر احساسي رفتاري را كه مي خواستيد انجام بدهيد، يا دلتان مي خواسته انجام بدهيد اما نداده ايد را بنويسيد. اين كار به شما كمك مي كند بدون اين كه به ديگران از لحاظ عاطفي ضربه بزنيد هيجانتان را بر روي كاغذ خالي كنيد.
مهم نيست كه خوش خط باشيد، درشت يا ريز بنويسيد، روي خط ها حركت كنيد يا نه. مهم نيست كه قلم را چه قدر روي كاغذ فشار دهيد، خودتان را كاملا آزاد بگذاريد تا هر چه دلتان مي خواهد به كاغذ منتقل شود.
اگر دوست داريد مي توانيد آخر كار همه ي نوشته هاتان را پاره پاره كنيد ! اين كار خودش داراي بار هيجاني زيادي ست و شما را خالي تر مي كند.

تحقيقات زيادي ثابت كرده اند كه انجام دادن روزمره همين كارها به شرطي كه شما احساساتتان را به درستي شناخته باشيد روي بهداشت روانتان تاثير مثبت دارد. در يك پايان نامه ي جالب كه در ايران خودمان انجام شده بود معلوم شد اين كار علاوه بر بالا بردن نمره هاي سلامت روان مي تواند نمره هاي هوش هيجاني را هم بالا ببرد. حتما مي دانيد كه هوش هيجاني ( اي كيو) بر خلاف هوش شناختي ( آي كيو) قابل تغيير است.

اما گروه دوم كه اين روزها بازار روان شناسي دستشان است مي گويند بهتر است اول فكر هايتان را بنويسيد. آن ها معتقدند كه ما به اين دليل افسرده و مضطرب مي شويم كه داراي فكرهاي اتوماتيك و غير منصفانه اي هستيم. آنها مي گويند كه اين فكر ها هستند كه باعث مي شوند كه ما هيجانات نا خوشايند را تجربه كنيم و نه بر عكس. آنها به مراجعان شان پيشنهاد مي كنند.

يك جدول هفتگي داشته باشيد كه در آن همه ي كار هاي روز مره تان را بنويسيد. اين كار باعث مي شود كه شما متوجه شويد چه قدر از روزتان را كار هاي مفيد مي كنيد و چه قدر از آن به بطالت مي گذرد. همچنين اگر آنها را به عنوان برنامه هاي آينده داشته باشيد هر هفته متوجه مي شويد كه چند درصد از كارهايي را كه قرار بوده انجام دهيد انجام داده ايد و چند درصد را نه.
يك جدول سه ستوني را درست كنيد و هميشه آخر شب تكميلش كنيد.
در قسمت اول فقط فكرهايي را بنويسيد كه موقع احساسي شدن به آن مي انديشيد. مثلا وقتي كه غمگين مي شويم معمولا اين فكرها به سراغماتن مي آيند: دنيا جاي چرندي ست، همه ي آدم ها مزخرفند، هيچ روز خوبي در زندگي ام نداشته ام و ... چند هفته كه اين فكر ها را ياد داشت كرديد متوجه مي شويد كه آن ها به چند دسته ي مشابه تقسيم مي شوند: مثلا گزاره هايي كه با همه يا هيچ آغاز شده اند.
در قسمت دوم احساس هايي را بنويسيد كه همراه با آن فكرهاي تكراري تجربه كرده ايد. شناخت در مانگر ها مي گويند بعد از مدتي خودتان متوجه مي شويد در مقابل فكر هاي غير منصفانه تر احساسات منفي تري قرار دارند. حتا آن ها مي گويند به ميزان منصفانه و منطقي بودن فكرتان نمره دهيد. اگر فكرتان منصفانه باشد احساسات بدي را تجربه نمي كنيد.
در قسمت سوم فكر هاي جايگزين را بنويسيد. البته بهتر است اين كار را دير تر شروع كنيد. يعني هنگامي كه به اندازه ي كافي ربط بين فكر هاي غير منطقي و احساسات منفي را فهميده باشد. شما بايد فكري را جايگزين كنيد كه لا اقل به اندازه اي منطقي تر از فكر هاي اوليه باشد. شما بايد به اين فكر ها هم نمره دهيد.

اين گروه از روان شناس ها معتقدند كه بعد از مدتي ذهنتان عادت مي كند كه خودش از اول فكر ها را جايگزين كند. چون متوجه شده است كه فكر هاي تكراي نا كار آمذ نتيجه اي ندارند جز افسردگي و اضطراب.

نوشتن به شيوه ي پست مدرن

البته گروه هاي ديگري از روان شناسان هم هستند كه از نوشتن به عنوان تكنيك هاي درماني استفاده مي كنند. شايد جديد ترين آن ها گروهي به نام روايت درمانگران باشند( كه به غلط در ايران داستان درمانگر ترجمه شده است). اين گروه از روان شناسان كه در زير مجموعه ي روان شناسان پست مدرن گنجيده مي شوند معتقدند كه هر كسي داستان زندگي خودش را دارد. آنها به بالاتر بودن و دانا تر بودن روان شناس از مراجع معتقد نيستند. آنها از همان واژه هاي مراجع براي توصيف مشكلش استفاده مي كنند. واژه هايي كه داستان زندگي مراجع را ساخته است. آنها از تكنيك هاي نوشتاري هم استفاده مي كنند تا به مراجعان كمك كنند ديو داستان زندگي شان را بكشند و قهرمان داستان شوند. يكي از جالب ترين آن ها براي مراجعان بزرگسال نامه نوشتن به پدر و مادر است. آن ها مي گويند تمام هيجاناتي را كه نسبت به پدر و مادرتان داشته ايد در يك نامه بنويسيد. به آن ها بگوييد كه تا چه حد نگذاشته اند شما داستان زندگي خودتان را خودتان بنويسيد. به آنها بگوييد كه كي دوست داشته ايد سرشان داد بزنيد و نزده ايد. كي از آن ها غمگين شده ايد. و كي احساس كرده ايد در اجبار قوانين آن ها زندگي مي كنيد. شما مي توانيد اين نامه را به پدر و مادرتان بنويسيد بدون اين كه آن ها را پست كنيد. شما مي توانيد هم گيرنده و هم فرستنده را خالي بگذاريد و آن را به صندوق پست بيندازيد. احساسي كه شما موقع افتادن نامه به صندوق پست تجربه مي كنيد، آخر تخليهي هيجاني ست از نوع پست مدرنش!

تا يادمان نرفته بگوييم كه شما مي توانيد با نوشتن خواب ها در اول صبح آن ها را از فرار به فراموشي نجات دهيد. اين كار هم باعث مي شود سيستم حافظه ي خوابتان تربيت شود و بعد از مدتي نيازي به يادداشت خوابتان نداشته باشيد و تا آخر به يادتان بماند.

جايي براي نوشتن

شما مي توانيد خيلي ساده رويدادهاي روزمره را به شكل داستاني كوتاه بنويسيد. مي توانيد خطي را ختراع كنيد كه فقط خودتان از آن سر در مي آوريد. مي توانيد براي اين كه بيشتر هيجاني باشيد آن ها را به يك شعر آزاد تبديل كنيد. اما بالاخره بايد جايي را براي نوشتن داشته باشيد. ما از سنتي ترين شكلش استفاده مي كنيم:

دفتر خاطرات: يكي از قديمي ترين، معمول ترين و رمانتيك ترين را ه هاي نوشتن هيجانات و افكار روزانه. از اعترافت سنت اگوستين قديس گرفته تا زندگي نامه ي خودنوشت همين هوشنگ مرادي كرماني خودمان از همين دفتر ها آمده است. فقط به جاي اين كه از دفتر هايي با طراحي گل و بلبل و قلب تير خورده استفاده كنيد يك دفتر ساده بخريد. دفتر هاي خاطرات سنتي يك عيب بزرگ دارند. آن ها حتا اگر به قفل و زنجير مجهز باشند احتمال لو رفتنشان خيلي زياد است. دفتري كه درشت رويش نوشته باشد دفتر خاطرات هر كسي را تحريك به خواندن مي كند. دفتر هاي ساده اي كه خودتان مي دانيد دفتر خاطراتتان است هم رازدارند و هم به علت اين كه شكل گراغيكي خاصي ندارند ذهن شما را به جايي هدايت نمي كنند الا تجربه هاي روزمره ي خوتان.
كاغذهاي جدا از هم: نوشتن بر روي ورقه هاي از هم جدا اين حسن را دارد كه شما مي توانيد آخر كا آن ها را يز ريز كنيد بدون اين كه نگران از شكل افتادن دفترتان باشيد. فقط يادتان باشد اين كاغذ ها را درجيب كت و شلواري كه به خشك شويي محلتان مي دهيد نگذاريد!
وبلاگ ها: وبلاگ ها از جديد ترين شيوه هاي نوشتن خاطرات هستند. تحقيقات ثابت كرده اند بيش از نيمي از مردم آمريكا از وبلاگ ها براي نوشتن درد و دل هاي روزانه شان استفاده مي كنيد. براي رازداري مي توانيد فقط نام كوچكتان را به عنوان نويسنده بنويسيد. فقط يادتان باشد اگر دوستتان از وبلاگتان خبر داشت مطلع باشد كه شما را در كامنت ها به نام خانوادگي تان خطاب نكند و پته ي محله و شهر و خانواده تان را نريزد روي آب. حسن وبلاگ ها اين است كه شما علاوه بر حفظ رازتان مطمئن مي شويد يك غريبه حتا در كيلومتر ها دورتر بالاخره نوشته تان را مي خواند و در دردتان شريك مي شود. ضمن اين كه بعضي از سايت هايي كه وبلاگ رايگان در اختيارتان مي گذارند جايي را براي نوشتن مطالبي اختصاص داده اند كه فقط مال خودتان است.

چه كساني با نوشتن نجات يافته اند؟

شايد اگر بخواهيم خيلي روانكاوانه فكر كنيم ليستي به اندازه ي تمام شاعران و نويسندگان دنيا بايد ارائه دهيم. اما اعترافات سنت اگوستين، برادران كارامازوف داستايوفسكي و هملت شكسپر نمونه هاي خوبي هستند. اولي كه نام تابلويي دارد، دومي باعث شده كه داستايوفسكي در مورد بيماري صرع خودش تا مي تواند در قالب يكي از شخصيت ها حرف بزند و تجربه كند. سومي هم كه شاهكار استاد شكسپير است كه بعد از مرگ پسري نوشته شده به نام همنت. او با اضافه كردن يك حرف دوباره كودك از دست رفته اش و رابطه ي خانودگي اش را دوباره زنده كرده است.

همه ي گروه بالا تخليه ي هيجاني مستقيم و غير مستقيم در نوشته هايشان پرداخته اند اما يك مورد عجيب و غريب وجود دارد كه با نوشتن توانسته حتا كارهاي قسمت از دست رفته ي مغزش را جبران كند. او كه يكي از بيماران لوريا ( از مشهورترين عصب شناسان قرن بيستم روسيه) بود در جنگ هاي داخلي كشورش يك قسمت از مغزش را از دست داد. او نامش را نمي دانست، خانه اش را بلد نبود، نمي دانست كه بايد به دستشويي برود، نام خيلي چيز ها يادش رفته بود. كار كرد خيلي از وسايل را نمي دانست. لوريا به او كمك كرد كه دوباره با سواد شود! از يادداشت براي ناميدن چيز ها استفاده كند. و هر چه را از گذشته به ياد مي آورد فورا ياد داشت كند. او توانست با اين كار تكه هاي پازل گذشته اش را كنار هم بگذارد و به يك كل كامل دست يابد. او ياد داشت هايش را به يك زندگي نامه تبديل كرد و به لوريا داد تا چاپ كند. اين كتاب را مي توانيد با نام’’جهان گمشده و جهان باز يافته‘‘ حتا از كتاب فروشي هاي تهران بخريد. كتابي از لوريا با ترجمه ي دكتر حبيب الله قاسم زاده.

ندیدم کس بدین حاضر جوابی!

iranianpsychologist — Thu, 29 May 2008 14:24:53 GMT

بعضی وقت ها آدم دهانش باز می ماند که طرف چه طور در چند ثانیه یک جواب جور می کند؟ آن هم در موقعیتی مشکل که همه چیز به جواب او بستگی دارد. این ویژگی در مردم به حاضر جوابی مشهور است. حتما شما هم دور و برتان آدم حاضر جواب دیده اید و یا لا اقل وقتی " گفتم غم تو دارم" حافظ را می خوانده اید از حاضر جوابی های شاخ نبات سر کیف آمده اید. حاضرجوابی می تواند یک مکالمه را به نفع حاضر جواب تمام کند همان طور که خسرو پادشاه در مقابل فرهاد کوهکن تسلیم شد و " به یاران گفت کز خاکی و آبی/ ندیدم کس بدین حاضر جوابی!"

می گویند یکی از حاضرجوابهای تاریخ وینستون چرچیل بوده است. او در سال 1900 وارد مجلس عوام انگلیس شد و 40 سال بعد به نخست وزیری بریتانیا رسید. می گویند در زمان زمامداری او روزی حزبمخالف دولت طرحی را به مجلس آورده بود که حزب حاکم با آن خیلی مشکل داشت. وقتی بحثها در مجلس به اوج خود رسید ناگهان زنی خطاب به چرچیل با حرص فریاد زد: "اگر من زنت بودم به تو سم می خوراندم" بلافاصله چرچیل پاسخ داد: " اگر تو زن من بودی من آن زهر را می خوردم"!!

اگر شما آن جا توی مجلس انگلیس نشسته بودید با این حاضر جوابی شگفت انگیز چه فکری به کله تان می زد؟ احتمالا اول می پرسید این جواب چه طور به ذهن چرچیل رسید؟ شاید هم کمی عمیق تر فکر کنید و از خودتان بپرسید اصلا این حاضر جوابی همیشگی را چرچیل چه طور در خودش به وجود آورده است؟ آیا حاضرجوابی ارثی است؟ آیا مال تربیت خانوادگی اوست؟ و مهمتر از همه اینکه اصلا می شود حاضر جوابی را به عنوان یک مهارت آموخت؟

حاضر جوابی و هوش استفاده از کلمات

حاضر جوابی همان طور که از اسمش پیداست استفاده از یک جمله فی البداهه است در یک رابطه کلامی دو نفره یا چند نفره. یعنی این که هر حاضر جوابی از دو تا ویژگی تشکیل شده است. اولی این که توانایی استفاده هوشمندانه و سریع از کلمات و دومی هم استفاده از این توانایی در یک گفتگوی اجتماعی. این ویژگی دوم را می گذاریم برای بخش بعد اما چه می شود که یک نفر می تواند این قدر خوب از کلمه ها استفاده کند. احتمالا در میان روان شناسان معاصر ما بهترین جواب این سوال را گاردنر در چنته دارد. به نظر او ما بیش از یک نوع هوش داریم. از انواع هوش های هشتگانه او یکیش همین هوش کلامی یا زبانی است. کسانی که هوش کلامی بالایی دارند به خوبی می توانند از واژه ها استفاده کنند. آن ها در بهترین حالت می شوند یک نویسنده یا شاعر مطرح دوره خودشان. اما این هوشمندی در همه رفتارهای ریز و درشت شخص هم خودش را نشان می دهد. یکی از رفتارها همین حاضر جوابی است. البته این طور هم نیست که یک نفر از شکم مادرش داری هوش زبانی بالایی باشد. اگر کسی هوش کلامی را در خودش کشف کرد باید بتواند آن را پرورش دهد تا به یک آدم حاضر جواب تبدیل شود. پرورش هوش کلامی هم از توجه دقیق به یک ضرب المثل محلی را در بر می گیرد تا غرق شدن در دنیای مکتوب کلمات. پس تا حالا دو تا شرط برای حاضر جوابی پیدا کردیم. یکی این که آدم ذاتا هوش کلامی داشته باشد. دوم این که این هوش را پرورش دهد. اما یک شرط سوم هم وجود دارد.

برون گراها ،حاضرجواب ترند

برای این به یک آدم می گویند "حاضرجواب" و نمی گویند "حاضر جمله" که او از جملاتش به عنوان جواب استفاده می کند. یعنی این که او این توانایی را دارد که هوش استفاده از کلماتش را در موقعیت های اجتماعی بروز دهد. شرط سومی که گفتیم همین است. تا یک آدم شخصیتی برون گرا و اجتماعی نداشته باشد بعید است که حاضر جواب شود. حاضر جوابی یک مهارت است که در طول زمان پیشرفت می کند. وقتی کسی همیشه توی خودش باشد و با جمع حال نکند اصلا عمدا کاری می کند که در موقعیت جواب دادن به دیگراتن قرار نگیرد. به همین خاطر او هیچ وقت تجربه استفاده از جملات فی االبداهه و کوبنده را در جمع نخواهد داشت تا بخواهد به تدریج در آن ماهر شود. حاضر جوابی یک تمرین همیشگی است. گاهی جواب می دهد و گاهی نه. و برای این تمرین اجتماعی بودن لازم است.

باکس: جرات داری حاضر جواب باشی؟

گاهی آدم هم هوش استفاده از کلمات را دارد، هم آن را خوداگاه یا ناخوداگاه پرورش داده، هم آدمی اجتماعی است اما گاهی جرات نمی کند که جواب های حاضر و آماده اش را در جمع بگوید. این جا در واقع مهارت قاطعیت یا جرات ورزی فرد دچار مشکل شده ایست. برای این افراد پیشنهاد می شود که یا جواب حاضرشان بریزند توی یک قالب جمله سه بخشی و یا اگر فکر می کنند حاضر جوابیشان به جمع بر می خورد از این جملات به عنوان جایگزین استفاده کنند. ضمن اینکه این جملات کلا برای کسانی هم که می خواهند همیشه جوابی داشته باشند اما هوشش را ندارند خیلی مفید است.

قبل از توضيح اين جملات یادتان باشد که هر ارتباط کلامي با يک سري رفتار هاي بدني همراه است. اين رفتار هاي بدني که به زبان بدن معروفند داراي معناهاي فرهنگي خاص خود هستند. مثلا اگر ما جمله کوبنده ای را با صدایی آرام و سری پایین بگوییم در واقع انگار آن جمله را نگفته ایم.

به طور کلي در رفتار هاي جرات ورزانه بدن بايد راست باشد. سر بالا نگه داشته شود، رابطه ي چشمي مستقيم برقرار شود و در مجموع درصدا و رفتار فرد قاطعيت و اطمينان موج بزند.

فرض کنيد دوستي مي خواهد واکمن شما را از شما قرض بگيرد. قاطعانه ترين و در عين حال محترمانه ترين جمله اي که مي توانيد بگوييد از سه بخش تشکيل شده است:

1- بخش همدلانه يا بازخورد مثبت: اين بخش که با کلمه ي من شروع مي شود فضا را دوستانه مي کند و از پرخاشگرانه بودن جمله تان جلو گيري مي کند. همچنين طرف مقابل معمولا مي فهمد که شما علت درخواست و مشکل او را درک کرده ايد. براي مثال ما اين بخش جمله اين گونه مي شود:"من مي دونم که تون واکمن من رو لازم داري... "

2- بخش استدلالي : در اين بخش دليل يا دلايل تصميم خودمان را اعلام مي کنيم. اين دلايل بايد تا حد ممکن کوتاه، واضح وروشن باشند. يادتان باشد آوردن دليل اضافي به ضرر خودتان تمام مي شود.:"اما چون تصميم گرفتم واکمنمو به کسي قرض ندم،/ يا/ چون هر روز به واکمنم احتياج پيدا مي کنم...."

3- بخش قاطع اعلام تصميم: خيلي ها به اين بخش نمي رسند و به همين خاطر جمله ي ناتمامشان موجب مي شود طرف مقابل سوء استفاده کند و سکوت در اين بخش را دليل بر رضايت بگيرد. در اين بخش ما تصميممان را بدون تعارف اعلام مي کنيم: " نمی تونم واکمنمو بهت نمي دم."

انجمن پرخوران گمنام!

iranianpsychologist — Mon, 12 May 2008 19:53:56 GMT

دارید چاق می شوید. افتاده اید توی دور باطل رژیم گرفتن افراطی و پرخوری افراطی تر. دست خودتان نیست اما نمی توانید در مقابل غذاهای چرب و نرم وسوسه نشوید. عاطل و باطل مانده اید و نمی دانید چه کار کنید. کم کم حتی دارد از بدن خودتان هم بدتان می آید و از آن لایه چربی که اضافه شده به وجودتان متنفر می شوید. درمان های رژیمی و دارویی افاقه نمی کند چون که خودتان هم بهتر می دانید که مشکل از یک جای دیگر است. می دانید که باید ذهنتان را برای کم تر خوردن آماده کنید اما نمی دانید چگونه. توی همین روزهاست که دوست صمیمی تان به شما می گوید که شنیده است تازگی ها یک انجمن درمانی در شهر تشکیل شده است و هر کس که رفته عضو شده از آن راضی است. انجمنی که نام عجیب و غریبی هم دارد : انجمن پرخوران گمنام!

یحتمل شما هم نام گروه معتادان گمنام (NA) را شنیده باشید، اگر کنجکاوتر باشید شاید نام الکلی های گمنام (AA) هم به گوشتان خورده باشد، شاید در جلسه های باز معتادان گمنام هم شرکت کرده باشید، شاید بدانید که جورج بوش هم اولش یکی از اعضای الکلی های گنام بوده است اما عمرا نام گروه پرخوران گمنام (Overeaters Anonymous) پرده گوشتان را لرزانده باشد. لا اقل در کشور ما احتمالا گمنام ترین گروه گمنامان همین بر و بچ پرخوران گمنام (OA) باشند. اما کسانی که در ایران خودمان در این گروه های خودیاری عضو شده اند حسابی از نتیجه کار راضی هستند و باورشان نمی شود بشود بدون دوا و دکتر از شر چاقی راحت شده باشند. می خواهیم با هم سری به این انجمن عجیب و غریب بزنیم و ببیینیم آن ها چه طور این معجزه را انجام می دهند.

وقتی از اختلالات خوردن حرف می زنیم

اگر بگوییم اختلالات خوردن مهمترین بیماری روانشناختی مردم جهان در قرن حاضر است شاید خیلی هم بی راه نگفته باشیم. مخصوصا در اروپا و آمریکا موج "بی اشتهایی" عصبی راه افتاده است و همه می خواهند مثل مانکن های پشت ویترین ها به نظر برسند. متاسفانه این موج دارد به شهرهای بزرگ خودمان هم می رسد و مخصوصا در تهران روز به روز دارد به " بی اشتها های عصبی" افزوده می شود. روی دیگر این سکه " پرخوری عصبی" است. کسانی که با پرخوری عصبی دست و پنجه نرم می کنند در دوره های بیماریشان کنترل خودشان را بر خوردن از دست می دهند و خلاصه " بخور! بخور" ی راه می اندازند که نگو و نپرس. وقتی هم که کنترلشان آمد سر جای خودش می بینند که ای دل غافل نزدیک است که چاق شوند و شروع می کنند به رفتار های جبرانی برای لاغر شدن. این رفتارهای جبرانی بنا به خلاقیت بیمار متفاوتند! از بلانسبت شما انگشتن در دهان کردن برای به راه افتادن استفراغ عمدی گرفته تا مشت مشت خوردن قرص و گیاه ملین و مدر. آن ها که کمی منطقی ترند شروع می کنند به ورزش و روزه داری های افراطی. بالاخره این غداهای خورده شده باید از یک جایی بیرون برود. از همه مهمتر این که این پرخوران عصبی ارزیابی از خودشان و ارش وجودشان را هم بر اساس شکل و وزن بدنشان می سنجند. حالا ببینید با پرخوری چه فاجعه ای توی ذهن این آدم ها رخ می دهد. بعضی ها هم بدون این که این دو تا بیماری را داشته باشند، از خوردن به عنوان یک راه مقابله با استرس استفاده می کنند. شاید شما هم جزو کسانی باشید که خوردن در مقابل همه چیز آرامتان می کند از اضطراب امتحان پایان ترم گرفته تا دعوا با والدین عزیزتان!

همه این ها را گفتیم که بگوییم این " اختلال های خوردن" را باید جدی بگیرید و اگر به آن مبتلا هستید یک جوری باید درمانش کنید. ممکن است شما حال رفتن به مطب دکتر تغذیه را نداشته باشد و اکتفا کنید به خواندن " هنر عاقلانه خوردن" آلبرت آلیس که البته همینش هم خیلی خوب است. اما اگر به " انجمن پرخوران گمنام" دسترسی دارد جلسه های جالبش را از دست ندهید.

گروه های خودیاری دیگر چه صیغه ای هستند؟

همان طور که از اسم این نوع از گروه ها معلوم است در این گروه های درمانی از دکتر و روان شناس خبری نیست. آن ها خودشان به هم کمک می کنند تا درمان شوندا. پایه یک گروه خودیاری را معمولا بنا می کند که قبلا خودش از یک بیماری رنج می برده است و حالا توانسته درمان شود و دلش می خواهد راز موفقیتش را به دیگران بگوید. بعد این یک نفر می شوند دو نفر و سه نفر و یک دفعه می بینید که گروه های مثل معتادان گمنام و الکلی های گمنام و همین پرخوران گمنام در بیشتر کشور های دنیا جلسه تشکیل می دهند. انجمن پرخوران گمنام را خانم ها به وجود آوردند. البته عجیب هم نیست چون که کلا " اختلالات خوردن" در زن ها خیلی خیلی بیشتر از مردهاست. یعنی چیزی حدود 90 درصد مثلا " پرخوری عصبی" مال خانم هاست. خلاصه این که خانم "روزان. اس" و دو تا از خانم های گمنام دیگر کلنگ این انجمن را در ژوئن 1960 زدند و شروع کردند به عضو گیری. آن ها نمی گذاشتند کسی دست خالی به خانه بر گردد. از چاق های معمولی که توی خیابان می بینمشان گرفته تا حتی بی اشتهایان عصبی هنر درست خوردن را در این انجمن ها یاد می گرفتند. در حال حاضر پرخوران گمنام در بیش از 70 کشور دنیا شعبه دارند و با اجازه شما بیشتر از 70000 تا هم عضو دارند.

انجمن پرخوران گمنام در ایران

بعد از موفقیت شگفت انگیز "معتادان گمنام" در ایران بعید نبود که سر و کله گروه های مشابه پیدا شود. البته پرخوران گمنام گروه تازه کاری در ایران محسوب می شود و بر خلاف معتادان گمنام که در بسیاری از شهر های کوچک و بزرگ ایران شعبه دارد انجمن پرخوران گمنام فقط در17 شهر کشورمان شعبه دارند. پرخوران گمنام در حال حاضر در شهر های اصفهان، الیگودرز، اردکان، اهواز، بندرعباس، تهران، جهرم، خاتم، شاهرود، شیراز، قزوین، قم، کرج، منوجان، مشهد، نوشهر و یزد حسابی فعال هستند و هر روز جلسه بر گزار می کنند. آن ها برای این که شما را درمان کنند پول مشخصی را نمی گیرند. در واقع تمام کارهای انجمن با پول اعضای خودش می گردد حالا هر چه کرمتان باشد. برای این که عضو این گروه ها شوید باید اول بروید توی سایت ایرانی انجمن پرخوران گمنام به نشانی oair.ir و در بخش آدرس هایش بگردید و آدرس جلسه هایی که در شهرتان بر گزار می شود را پیدا کنید و یا این که با ای. میل با آن ها ارتباط بر قرار کنید. شرط ورود به انجمن این است که شما اقدام به ترک خوردن شکر و آرد کرده باشید. همین!

در جلسات پرخوران گمنام چه خبر است

شما در بدو ورود با یک سری اصطلاحات و سنت های گروه آشنا می شوید. مثلا این که همه آن جا شما را با نام کوچکتان می شناسند، برای این که زودتر خوب شوید باید " مشارکت" کنید یعنی این که از احساسات و آرزوها و مشکلاتتان در گروه حرف بزنید و این که به نخوردن ممنوعات انجمن مثل شکر و آرد می گویند " پاکی". شما در جلسات انجمن حرف هایی از این قبیل را می شنوید :" من، مهدی 2 روز پاکی دارم."، " من، علی سه ماه پاکی دارم." و الی آخر. معمولا یک نفر در هر جلسه به عنوان گرداننده جلسه یا رهبر معرفی می شود که در واقع فقط مجری جلسه است. شما باید از کسانی که از شما " پاک" تر هستند یکی را به عنوان "یاور" انتخاب کنید تا راهنمایتان باشد و به شما کمک کند تا قدم های دوازده گانه را بردارید و با سنت های 12 گانه آشنا شوید. کلا دو نوع جلسه داریم. جلسات بسته که مخصوص اعضای گروه است و جلسات باز که دیگران هم می توانند در آن شرکت کنند. موسسان پرخوران گمنام معتقدند که پرخوری مشکلی است که خانواده اعضا را هم درگیر می کند به همین خاطر جلساتی هم دارند که در آن خانواده های افراد پرخور شرکت می کنند. سنت ها و قدم های 12 گانه را که بخوانید بیشتر با حال و هوا و منش این انجمن آشنا می

شوید.

قدم های 12 گانه پرخوران گمنام

يكم _ ما پذيرفتيم که در مقابل پرخوري بي اختيار ناتوانيم و زندگيمان غير قابل کنترل شده بود

دوم _ به اين باور رسيده ايم که نيروي برتر از ما ميتواند سلامت عقل را به ما بازگرداند

سوم _ تصميم گرفته ايم که اراده و زندگيمان را به مراقبت خداوند بدانگونه که او را درک مي کرديم بسپاريم

چهارم _ يك ترازنامه اي اخلاقي جستجو گرانه و بي باکانه از خودمان تهيه کرديم

پنجم _ چگونگي دقيق خطاهايمان را درمقابل خداوند ، خود و يک انسان ديگر اقرار كرديم

ششم _ ً کاملا آماده شديم تا خداوند کليه نواقص شخصيتي ما را برطرف کند

هفتم _ فروتنانه از او خواستيم کمبود هاي ما را مرتفع سازد

هشتم _ ما فهرستي از نام کساني که آزار داده بوديم تهيه کرديم و خواستار شديم که از تمام آنها جبران خسارت کنيم

نهم _ به طور مستقيم در هرکجا که امکان داشت از افرادي که به آنها آزار رسانده بوديم جبران خسارت نموديم مگر در مواردي که اجراي اين امر به ايشان و يا ديگران زيان وارد نمايد

دهم _ ما به تهيه ترازنامه شخصي خود ادامه داديم و هرگاه در اشتباه بوديم سريعا آن را پذيرفتيم

يازدهم _ ما ازراه دعا و مراقبه جوياي بهتر نمودن رابطه آگاهانه خود با خداوند بدانگونه که او را درک مي کرديم شديم و دعا کرديم فقط براي آگاهي از اراده اوبراي خودمان و قدرتي که آن را به انجام رسانيم

دوازدهم _ ما با يک بيداري که در نتيجه اين قدمها يافتيم سعي نموديم اين پيام را به پرخوران برسانيم و اين اصول را در تمام امور خود به اجرا در آوري

سنت های 12 گانه پرخوران گمنام

يكم _ منافع مشترک ما در راس قرار دارد بهبودي شخصي بستگي به وحدت پرخوران گمنام دارد

دوم _ دررابطه با هدف گروه ما فقط يک مرجع نهايي وجودداردخداوندي مهربان که بگونه اي ممکن خود را در وجدان گروه ما بيان مي نمايد . رهبران مـــــــــــــــا

خدمتگزارن مورد اعتماد ما مي باشند آنها حکومت نمي کنند

سوم _ تنها لازمه عضويت در انجمن پرخوران گمنام اقدام به قطع خوردن اجباري مي باشد

چهارم _ هرگروه بايدمستقل باشدبه استثناء مواردي که برديگرگروههاويا پرخوران گمنام درکل اثربگذارد

پنجم _ هرگروه فقط يک هدف اصلي دارد رساندن پيام پرخوري که هنوز در عذاب است

ششم _ يک گروه پرخوران گمنام هرگز نبايد هيچ موسسه مرتبط يا سازمان انتفاعي خارجي را مورد تائيد قرار بدهد . درآنها سرمايه گذاري مالي کند ويا نـــــام پرخوران گمنام را به آنها به عاريت بدهد زيرا ممکن است . مسائل پولي مالکيت و يا شهرت مارا از هدف اصلي خود منصرف سازد

هفتم _ هرگروه پرخوران گمنام بايد متکي به خود باشد و کمک مالي از خارج دريافت نکنند

هشتم _ پرخوران گمنام بايد براي هميشه غيرحرفه اي باقي بماند اما مراکز خدماتي ما مي تواند کارمندان مخصوص استخدام کنند

نهم _ پرخوران گمنام تحت اين نام هرگز نبايد سازماندهي شود اما مي توانيم هيئت هاي خدماتي و کميته هايي ايجاد کنيم که مستقيما در برابر کساني کـــه به آنها خدمت مي کنند مسئول باشند

دهم _ پرخوران گمنام هيچ عقيده اي در مورد موضوعات خارجي ندارد بنابراين نام پرخوران گمنام هرگز نبايد به بحث اجتماعي کشيده شود

يازدهم _ خط مشي روابط عمومي ما براصول جاذبه است تا تبليغ . ما هميشه نياز داريم گمنامي شخصي را در مطبوعات ، راديو و فيلم حفظ کنيم

دوازدهم _ گمنامي اساس روحاني تمام سنتهاي ما مي باشد و هميشه يادآور اين است که اصول را به شخصيت ها ترجيح دهيم

چرا عضویت در گروه های خودیاری جواب می دهد

راز های کم خوردن

شاید درذهن شما هم این سوال به وجود آمده باشد که آدم هایی که از هزار نوع دوا و دکتر سودی نمی برند چه طور با چند هفته عضویت در این گروه ها ییهو لاغر می شوند. شاید این فرضیه ها جواب شما باشد.

1. صداقت

توی گروه های خودیاری با شما مثل آدم برخورد می کنند و از شما هم توقع دارند که با دیگران مثل آدم برخورد کنید. آن ها روی صداقت شما حساب می کنند و حتی اگر شکمتان چند اینچ هم جلو تر آمده باشد وقتی می گویید 50 روز است که پاکم فرض را بر این می گذارند که شما با صداقت این حرف را زده اید. آن ها شما را مواخذه نمی کنند.

2. گمنامی

آن ها به حریم شما احترام می گذارند. آن ها حتی نام خانوادگی شما را هم نمی دانند. آ ن ها نه می خواهند و نه می توانند به خاطر این که عضو این گروه شده اید آبروی شما را ببرند.

3. یکسانی

شما در گروه در می یابید که دیگرانی مثل شما هم وجود دارند که با مشکلاتی مثل مشکلات شما دست و پنجه نرم کرده اند. کسانی که حالا توانسته اند شاخ غول پرخوری را برای مدت زیادی بشکنند که الگوی شما قرار می گیرند و یا همگام با شما دارند پیش می آیند. شما در گروه می فهمید که می شود بر پرخوری کنترل داشت.

4. معنویت

این آخری احتمالا خیلی با فرهنگ ما ایرانی ها می خواند. قدم های دوازده گانه را که بخوانید می بینید که همه چیز به خدا سپرده شده است و این برای کشوری که همیشه همه چیز مایه های ماورائ الطبیعی دارد یعنی احساس یکسانی فرهنگی.

5. عوض کردن نگاه به جهان

گروه های خودیاری گمنام نه تنها بیماری شما را حل می کنند بلکه شما را با یک سبک زندگی دیگر آشنا می کند. مثلا در قدم نهم شما باید تمام خسارت هایی را که به دیگران زده اید جبران کنید و به قول خودمان یک جورهایی حلالیت بطلبید. تصور کنید آدم چه قدر باید بندهای شخصیتی اش را باز کرده باشد که بتواند این کار را انجام دهد.