آقای روان شناس ژورنالیست

iranianpsychologist — Fri, 06 Nov 2009 15:54:18 GMT

" در پاریس، اواخر شبی سرد در اکتبر سال 1985، اتولین بار بود که کاملا فهمیدم کشمکشم با اختلال ذهنی، کعه ماه ها به خود مشغولم کرده بود، مصیبت بار شده است." این شروع کوبنده کتابی از یک داستان نویس مشهور آمریکایی است. نویسنده ای به نام ویلیام استایرن که ما ایرانی ها کمتر می شناسیمش. اما او آن قدر کار درست است که سفرش به فرانسه به خاطر گرفتن جایزه " چینو دل دوکا" است. جایزه ای که آدم هایی مثل بورخس و سیلونه آن را گرفته اند. اما "ظلمت آشکار" داستان های نویسنده نیست، خاطرات دیوانگیش است. خاطرات افسردگی اش. ویلیام استایرن هم مثل هم دوره ای هایش رومن گاری و آلبر کامو گرفتار افسردگی شده است. دوباره همان داستان قدیمی نبوغ و جنون. همان داستانی که به سر ویرجینیا ولف و ونگوگ هم آمد. اما این بار داستان کمی فرق می کند. ویلیلم می تواند از دام افسردگی رهایی پیدا کند و کارش به خودکشی نمی کشد. اصلا همین که این کتاب چاپ شده است نشانه این است که استایرن توانسته بر افسردگی اش غلبه کند. کتاب با تاریکی مطلق شروع می شود. از شرح روزهای سیاهی که اتفاقا همراه شده است با گرفتن یک جایزه معتبر ادبی و ختم می شود به بستری شدن در یکی از بیمارستان های روانی آمریکا. جالب این جاست کهخ صفحات روشن کتاب هم از همان جایی شروع می شود که ویلیام به میل خودش بستری می شود. کاوشی که استایرن به عنوان یک بیمار در پیدا کردن دلیل بیماریش انجام می دهد شگفت انگیز است. او با اعتراف به این که افسردگی بیماری بی نهایت پیچیده ایست از قطع ناگهانی مصرف الکل را به عنوان احتمال افسردگی مطرح می کند تا مصرف آرامش بخش های قوی و در نهایت مرگ مادر در کودکی. به نظر می رسد این آخرین دلیل از همه قانع کننده تر است. کافی است بخشی که استایرن در مورد گوش دادن یک موسیقی که در کودکی از مادرش شنیده و حالا دارد از تلویزیون پخش می شود را بخوانید تا دستتان بیاید فقدان مادر چه تاثیر وحشتناک اما ناخوداگاهی در ویلیام گذاشته است. این کتاب قبلا با عنوان افسردگی چیست توسط نشر بدر چاپ شده بود اما به نظر می رسد این چاپ با استقبال بیشتری مواجه شود. مخصوصا این که جلد کتاب هوشمندانه طراحی شده است: بخشی از تابلو " شب پرستاره" ونگوگ که روی درخت های بلند عجیب و غریبش عنوان کتاب حک شده است.

کلمه هایی که نمی شود به آن ها تکیه داد

iranianpsychologist — Tue, 15 Sep 2009 15:06:26 GMT

جا خورده است. یکدفعه میکروفن را گرفته اند جلویش و از او می خواهند نظرش را در مورد انتخابات بگوید. به تت و پت افتاده است. می گوید: " مثلا ما باید انتخاب خودمان را خودمان انجام بدهیم. مثلا ما وقتی که می خواهیم برویم مثلا بازار میوه مثلا نباید کس دیگری برایمان مثلا میوه های بد انتخاب کند. خودمان باید مثلا میوه های خوب را انتخاب کنیم." دوربین می رود کنار و نفس راحتی می کشد. باز هم " مثلا" ها ناخوداگاه آمدند وسط کلامش و توانست هر جا کم می آورد یا می خواهد فکر کند یک مثلا بچپاند وسط جمله. تکیه کلام ها لا اقل اضطرابش را کم کردند اما باعث شدند جمله اش به طرز وحشتناکی بی ریخت به نظر برسند. می خواهید کمی منظم تر در مورد عیب و هنر تکیه کلام ها فکر کنیم؟

محمود روح الامینی مردم شناس فعال ایرانی، سال 81 کتاب جالبی چاپ کرد با عنوان " فرهنگ و زبان گفتگو به روایت تمثیل های مثنوی مولوی بلخی". جناب روح المینی توی این کتاب با دید یک استاد دانشگاه گفت و گوهایی که شخصیت های داستانی در مثنوی با هم انجام می دهنهد را می گذارد زیر ذره بین. حالا این کتاب چه ربطی دارد به بحث ما؟ او کلا چند نمونه از گفتگو را از دل مثنوی می کشد بیرون و به ما نشان می دهد که مولوی چه قدر خوب می دانسته که آدم ها بهتر است چه طور با هم حرف بزنند. وسط انواع گفتگوهلای این کتاب، مثلا گفت و گوی کسانی که زبان هم را نمی فهمند، گفتگوی مسلمان ها و غیر مسلمان ها، گفتگوی دیوانگان و گفت و گوی معتقدان به جبر و اختیار، یک فصل هم به گفت و گو با کسانی اختصاص داده شده است که " تکیه کلام" دارند. استاد حتی جزیی تر هم شده و شیوه گفتگو با کسانی که تکیه کلام "اگر" دارند، کسانی که تکیه کلام " این هم از پیری" است دارند و کسانی که تکیه کلام " لا حول" دارند را رو کرده است.

البته برای اینکه نمونه های تکیه کلام های افراطی را ببینیم، نیازی نیست که حتما بیت هایی از مثنوی نمونه بیاوریم. اینها را نوشتیم تا بگوییم، انگار تکیه کلام یکی از مشکل های همیشگی آدم ها بوده است. مشکلی که باعث می شده ارتباط بین دو تا آدم درست شکل نگیرد. انگار همان موقع مولوی هم بعضی از آدم ها آن قدر از تکیه کلام استفاده می کرده اند که استاد آن ها را در تمثیل های خودش وارد کرده است. می خواهیم بگوییم تکیه کلام قدیمی تر از این حرف هاست.

چرا از تکیه کلام استفاده می کنیم؟

آن ور آبی ها به تکیه کلام می گویند " habitual word" یعنی کلمه ای که به آن عادت کرده ایم. اما ایرانی ها کلمه های قشنگ تری انتخاب کرده اند؛ "تکیه کلام "یا "حرف بارگیر". انگار آن ها هم می دانسته اند که این کلمه های تکراری یک خاصیتی دارند که همین طور پشت سر هم و ناخوداگاه می آیند وسط جمله های آدم. خاصیتی که مثل یک " تکیه گاه" می ماند و " بار" سنگین کلمه های دیگر را به دوش می کشد. چه خاصیت هایی؟

تکیه کلام ها اضطراب ما را کم می کنند

ما معمولا از تکیه کلام هایی استفاده می کنیم که تعدادشان در گفتگوهای معمولی هم زیاد است. تکیه کلام هایی مثل " مثلا"، " اگر"، " ببین!"، " واقعا"، " لذا" و جدیدا "O.K." و کلمه های آن ور آبی دیگر. لا اقل خودمان فکر می کنینم که حالا چند تا از این کلمه ها بیشتر یا کمتر چه فرقی می کند. پس هر وقت اضطراب داشتیم هی تکیه می کنیم به همین کلمه ها و در فرصتی که ناخوداگاه آن ها را به زبان می آوریم، به بقیه جمله فکر می کنیم و حرفی که می خواهیم بزنیم را راست و ریست می کنیم.

با تکیه کلام طبقه اجتماعی مان را به رخ می کشیم

چه مردم شناس های ما مدر موردش مطالعه کرده باشند و چه تنبلی کرده باشند تجربه نشان داده است که بعضی از تکیه کلام ها مال یک قشر خاص است. حالا بعضی از ما هم می خواهیم با چپاندن این تکیه کلام ها در جملاتمان خودمان را به این قشر ها بچسبانیم. مثلا وقتی که شما دو تا مسیر را برای رسیدن به یک میدان در تهران به دوستتان پیشنهاد بدهید و او بگوید " فکر کنم مسیر دوم " ایده بهتریه" و مرتب این اصطلاح " ایده بهتریه" را بی ربط و با ربط بیاورد توی جمله هاش، معلوم است که می خواهد خودش را بچسپاند به قشر تحصیل کرده و روشنفکر. تابلوتر از همه همین کلمه OK که شده دستمایه فیلم های بازاری وقتی می خواهند یک نفر از قشر اجتماعی پایین را نشان بدهند که می خواهد شبیه بالاشهری ها حرف بزند. این که در تکیه کلام های خنثایی مثل " مثلا"، " واقعا"، " در واقع"، " در ضمن"، " بالاخره" و از این قبیل بیشتر در کدام طبقه اجتماعی استفاده می شوند خودش جای تحقیق دارد. ولی لا اقل می توان گفت که تکیه کلام های عربی مثل " فلذا"، " لذا"، " حقیقتا" و از همه جالب تر " قس علی هذا" بیشتر در قشر مذهبی و کمی تا قسمتی صاحب منصب مملکت ما بیشتر به چشم می خورد. وقتی که شما شدید وزیر مملکت که نمی توانید به خبرنگارها بگویید " آقا این چیزی که شما می گی تا یه هفته دیگه حله!" و این " حله" را همه جا به کار ببرید.

تکیه کلام ها می توانند عضویت ما در یک گروه سنی را مشخص کنند

این یکی توی نسل سومی ها آن قدر زیاد است که ملت آمده اند برایش فرهنگ لغت هم درست کرده اند. ما برای این که بگوییم جوانیم غیر از پوشیدن لباس اسپورت و انتخاب مدل موهای جوانانه راه های دیگری هم داریم. جوانانه حرف زدن. به کار بردن کلماتی مثل " خفن"، " تابلو"،" زابلو"،" زاقارت"، " فضا" ، " دپ زدن" ، " اسکل"، " برو با با حال نریم" و " سیریش" به میزان زیاد و در حد تکیه کلام می تواند نشان دهد که بابا ما هم جوانیم. سالمندها هم احتمالا برای خودشان تکیه کلام های خاص خودشان را دارند. مثلا همان " این هم مال پیریه" که مولولی بهش اشاره کرده بود.

تکیه کلام ها معرف شغل ما هستند

بهرام بیضایی یک نمایشنامه خواندنی دارد به نام " افرا یا روز می گذرد". توی این نمایشنامه یک شخصیت داریم که تعمیرکار دوچرخه است. او همه تکیه کلام هایش به دوچرخه مربوط است. مثلا وقتی شکستی می خورد می گوید " پنچر شدیم" و از این قبیل. حالا همین تکیه کلام ها را با کلاس تر کنید و بیاورید توی شغل های با کلاس تر . پزشک ها اصطلاحات خودشان رادارند، مهندس های ساختمان همین طور و حاجی های بازار هم همین طور. بعضی وقت ها این اصطلاحات آن قدر زیاد به کار می رود که تبدیل می شود به تکیه کلام.

تکیه کلام ها معرف شخصیت ما هستند

روان شناس ها می گویند ما یک گروه از آدم ها داریم به نام " بله...اما گو!". این شخصیت های " بله اما گو" کارشان این است که با جمله شما در یک کلمه " بله" موافقت کنند و با یک عالمه جمله که بعد از " اما" می آید زیر آب حرفتان را بزنند. یعنی موافقت ظاهری و مخالفت اساسی. " شما درست می گینا ولی..." ، " حرف شما درست، اما..." و تکی کلام هایی از این قبیل معرف شخصیت متناقض گو ی ما هستند. تکیه کلام هایی مثل " خب! که چی؟" ، " من می دونم آخرش خراب می شه" و " خسته شدم" هم که مال جماعت افسرده است.

تکیه کلام ها خیالمان را راحت می کنند.

تکیه کلام ها از چندین راه می توانند خیالمان را راحت کنند. بعضی از تکیه کلام ها می توانند به حرف هایی که خودمان هم بهشان اطمینان صد درصد نداریم قطعیت بدهند. تکیه کلام های " قطعا همین طوره"، " در حقیقت" و " واقعا" از این دسته هستند. بعضی هایشان می توانند دلمان را موقتا خوش کنند. تکیه کلام هایی مثل " حله"، " بی خیالش"، " این نیز بگذرد" و " کارش تمومه" می توانند لا اقل به خودمان اطمینان بدهند که مسئله ای در حال به انجامخ رسیدن است حتی اگر مسئله حل نشدنی باشد.

تکیه کلام ها چه ضرر هایی دارند؟

خیالتان راحت شد؟ به نظرتان آمد وقتی که تکیه کلام ها این قدر دلیل منطقی و مزیت دارند چرا بگذاریمشان کنار؟ پس این معایب را بخوانید تا دستتان بیاید که رویهمرفته بهتر است که تکیه کلام هایتان را بگذارید کنار.

تکیه کلام ها و اقعیت را نشان نمی دهند

به قول ویرجینیا ستیر، خانواده درمانگر مشهور بعضی از تکیه کلام ها مال دنیای اسطوره هستند. تکیه کلام هایی مثل " هیچ وقت" ، " همیشه" و " هیچی" که ما مرتب از آنها در اول جمله هایمان استفاده می کنیم نه تنها آن چه بین ما و طرف مقابلمان می گذرد را نشان نمی دهد بلکه این توهم را به وجود می آورد که این قیدها واقعیت دارند. گیج شدید؟ یک کثال ساده می زنم. شما به همسرتان می گویید تو " هیچ وقت منو بیرون نمی بری" در صورتی که او شما را بیرون برده اما کم. آن قدر این جمله را با قید " همیشه" می گویید که هم همسرتان واکنش نشان می دهد و هم خودتان باورتان می شود که هیچ وقت با همسرتان بیرون نرفته اید. تحقیقات نشان داده است که استفاده از تکیه کلام های مطلق و اسطوره ای بیشتر در خانم ها رواج دارد.

تکیه کلام ها مانع فهم جمله می شوند

وقتی که یک تکیه کلاغم به وفور و در همه جای جمله استفاده شود، دیگر معلوم نمی شود تکیه کلام اصلا چه کمکی به کامل شدن جمله می کنند. همین تکیه کلام " مثلا" را در نظر بگیرید. وقتی اول همه جمله هایمان – چه آن ها که واقعا مثال و نمونه ای از حرفمان را ارائه می دهند و چه آن ها که هیچ ربطی به مثال آوردن ندارند- می آوریم خودتان فکر کنید که مخاطبمان چه چیزی از جمله را می فهمد؟

تکیه کلام ها روی اعصاب مخاطبمان هستند

روان شناس ها یک تکنیک با حال دارند برای وقتی که می خواهیم به یک تقاضای سمج " نه" بگوییم. آن ها توصیه می کنند در این وقت ها از تکنیک " سی دی خش دار" استفاده کنید و مرتب یک جمله منفی مثل " نمی خواهم" را تکرار کنید. خاصیت مغز آدم این است که از این تکرار خوشش نمی آید و طرف به خاطر همین خاصیت تقاضایش را پس می گیرد. تکیه کلام ها هم گاهی همین خاصیت اعصاب خورد کنندگی را تمام و کمال دارند. یعنی آن قدر و با یک لحن ثابت تکرار می شوند که باعث می شوند مخاطبمان احساس خستگی و تنش کند.

تکیه کلام ها ابزاری برای تمسخر دیگران هستند

تصور کنید که شما یکی از اساتید محترم دانشگاه هستید و مرتب در جمله هایتان می گویید " قطعا همن طوره". رشته ای که درس می دهید هم جزو علوم انسانی است و قطعیت در هیچ کدام از جمله هایش معنایی ندارد. فکر می کنید وقتی که دانشجو هایتان توی خوابگاه در موردتان حرف می زنند اولین چیزی که به ذهنشان می رسد چیست؟ تکیه کلام ها گاهی می توانند آن قدر پررنگ باشند که جای شخصیت شما را در ذهن مخاطبتان بگیرند و وای بر روزی که تکیه کلامتان نامناسب هم باشد.

تکیه کلام ها گاهی مایه آبرو ریزی می شوند

این یکی توی جامعه ما خیلی مصداق دارد. ما فضاهای خصوصی و عمومی زیادی در زندگی روزمره مان دااریم. مثلا یک زن خانه دار با زن های همسایه یک جور حرف می زند، با شوهرش یک جور، توی بازار یک جور و با بچه هایش یک جور دیگر. حالا تصور کنید که همین زن خانه دار در گفتگو با زن های همسایه از روی صمیمیت، یک تکیه کلام بی ادبی هم به کار می برد. بعد از چند وقت همین تکیه کلام آن قدر به عادت استفاده می شود که زن خانه دار دیگر به استفاده از آن آگاهی ندارد و یکدفعه جلو مادرشوهرش از آن استفاده می کند. فاجعه است نه؟ از این دست اتفاقات آبرو ریزی مخصوصا وقتی که جنس مخالف رو به روی ما نشسته است و ذهن ما پر است از تکیه کلام های جنس موافق بسیار است!

بازی در یک سوم دفاعی

iranianpsychologist — Fri, 07 Nov 2008 13:46:57 GMT

خیلی از شما نام " فرافکنی" یا " دلیل تراشی" را این جا و آن جا فراوان شنیده اید. مخصوصا فرافکنی که شده یکی از کلمات همیشگی ادبیات سیاسی دنیای امروز. اما احتمالا نمی دانید که این کلمات مستقیما از روانکاوی فروید گرفته شده اند و چند جین کلمه دیگر را که بگذاریم کنارشان اسمشان می شود " مکانیسم های دفاعی ". قضیه این مکانیسم ها این طور است: بین دو قسمت از وجود ما – مثلا غریزه با واقعیت یا غریزه با وجدان- تعارض پیش می آید. این تعارض مضطربمان می کند و ما برای این که اضطرابمان را کم کنیم دست به کارهایی می زنیم که اسمشان مکانیسم های دفاعی است. مثلا وقتی که نمره شما پایین می آید بین آرزوها و توانایی هایتان تعارض پیش می آید. شما ناراحتی تان را چه طور از بین می برید؟ می گویید اصلا این معلم است که بد نمره می دهد. یعنی دلیل تراشی می کنید و قضیه را نه به خودتان که به یک عامل بیرونی ربط می دهید. یادتان باشد که مکانیسم های دفاعی در حد معمول اصلا به معنای بیمار بودن نیستند. وقتی که یک مکانیسم دفاعی بیش از حد به کار برده شود می تواند شما را به یک بیماری یا مشکل شخصیتی بکشاند. ضمن اینکه مکانیسم های دفاعی هم نوع خوب و نوع بد دارند که ما آن ها را از هم جدا کرده ایم. این شما و این راه هایی که با استفاده از آن ها خودتان را گول می زنید:

مکانیسم های دفاعی با کلاس

این نوع از دفاع ها بهترین و متمونانه ترین نوع از مکانیسم های دفاعی هستید و پیشنهاد ما این است که اگر می خواهید سر خودتان را گول بمالید با این شیوه ها بمالید:

شوخ طبعی: وقتی که روی یک نفر فشار روانی وحشتناکی وجود دتارد در وجودش چه اتفاقی می افتد؟ بین آرزوها و واقعیت موجود تعارض وجود دارد. یکی از راه های حل این تعارض این است که با این واقعیت موجود شوخی کنیم و سر به سرش بگذاریم. این طوری هم روحیه مان حفظ می شود و هم بهتر می توانیم به راه حل های موجود فکر کنیم.

مثلا..؟ تصور کنید با ماشین بابایتان کوبیده اید به یک درخت. موقعیت بیشتر از این که تراژیک باشد کمیک است نه؟ بهتر است به قیافه درخت و ماشین بابا نگاه کنید و بزنید زیر خنده. مسلما این بهتر از این است که عزا بگیرید و فکرتان قفل شود.

والایش: این یکی کمی پیچیده تر است. روانکاوها می گویند پایه تمام شغل ها و هنرها همین والایش است. والایش یعنی اینکه وقتی بین غریزه های ما و واقعیت موجود تعارض وجود دارد ما بیاییم شکل برطرف شدن غریزه مان را اجتماع پسند کنیم.

مثلا....؟ مثلا تصور کنید که در یک نفر غریزه پرخاشگری دارد همین جور له له می زند. اگر این آدم بیاید همه را لت و پار کند که می شود هیتلر و تا تاریخ وجود دارد باید جواب پس بدهد. این آدم می آید غریزه تکه پاره کردنش را می ریزد توی یک شغل باکلاس مثل جراحی یا یک شغل به هر حال قابل قبول مثل قصابی. این طوری نه تنها اجتماع طردش نمی کند بلکه برایش احترام هم قائل است.

فرونشانی: یعنی اینکه وقتی یک هیجان منفی یا یک تعارض به ذهنمان می آید موقتا بی خیالش می شویم تا بعدا به حسابش برسیم. یادتان باشد که این با سرکوبی یعنی قلع و قمع فکرهای ناخوشایند فرق دارد.

مثلا...؟ مثلا تصور کنید که وسط جلسه امتحان یکدفعه یادتان می آید که با کسی که قبلا کنارتان نشسته است خرده حساب دارید و دلتان می خواهد همین الان بزنید داغانش کنید. اما فرونشانی کمک می کند که این کار را به " بیرون از مدرسه دم در" (!) موکول کنید.

ریاضت کشی. این یکی توی نوجوان ها خیلی رایج است. یعنی این که از لذت نبردن لذت می بریم! یعنی این که هر تجربه ای که در دنیا وجود دارد از خوردن گرفته تا گپ زدن با دوستان را بگذاریم زیر ذره بین و بخش لذت بخشش را بی خیال شویم و از همین چشم پوشیمان لذت معنوی ببریم.

مثلا...؟ مثالش فراوان است. مثلا کسی که به یک وعده کوچک در روز غذا خوردن اکتفا می کند.

مکانیسم های دفاعی درجه 2

این مکانیسم ها خیلی رایج تر هستند و معمولا شخصیت های بیمار فقط اطز یکی از آن ها استفاده می کند. کافیست به خاطراتتان رجوع کنید تا یک عالمه از این استفاده از مکانیسم ها یادتان بیاید.

جابه جایی: دقیقا یعنی " اعصاب خوردی از یک جای دیگر و سر یک نفر دیگر خالی کردن". این جا هم تعارض بین خواسته و واقعیت موجود است. یعنی این که موقعیت اعصاب خورد کن معمولا موقعیتی است که نمی توانیم خودمان را در آن خالی کنیم و موقعیت دوم بی خطر تر است.

مثلا... ؟ مثلا شما نمی توانید توی اداره جلو رییستان داد بکشید حتی اگر از شما انتقاد کرده باشد. اما می شود همین عصبانیت را برد خانه و روی زن و بچه بیچاره خالی کرد.

روشنفکر بازی: روان شناس ها به آن می گویند توجیه عقلانی. یعنی این که در موقعیتی که کاملا عاطفی است، موقعیتی که باید احساسات شما غلیان کند، شما بنشینید تجزیه و تحلیل کنسید و در مورد همه اجزای موقعیت نظریه پردازی بفرمایید.

مثلا...؟ مثلا شما رفته اید خواستگاری و یک " نه" جانانه شنیده اید. شما شروع می کنید به نظریه پردازی در مورد ازدواج در جوامع جهان سوم و تبارشناسی رابطه قدرت ، دانش و خواستگاری!

دلیل تراشی: این هم روی دیگر سکه روشنفکربازی است. این دفعه اما شما بعد از هر شکستی به هر دلیلی متوسل می شوید تا خودتان را از اتهام خلاص کنید.

مثلا...؟ شایع ترین مثال در این مورد همان قضیه نمره امتحان است و ربط دادنش به بد طرح شدن سوال ها، بد بودن معلم، بد بودن موقعیت امتحان و بد بودن نوع کاغذ ورقه امتحانی!

واکنش وارونه: توی این ککانیسم هاست که پیچیدگی بشر معلوم می شود. این جا تضاد معمولا بین وجدان و واقعیت است. شما یک احساس منفی به یک موقعیت یا یک آدم دارید اما چون وجدانتان این حس را قبول ندارد دقیا بر عکسش عمل می کنید یعنی یک احساس کاملا مثبت نشان می دهید و روی مثبت بودن حستان اصرار می کنید.

مثلا...؟ مثلا شما مجبور می شوید که از مادربزرگ پیرتان مراقبت کنید از طرف دیگر نه از اخلاق او خوشتان می آید و نه دلتان می خواهد عمرتان صرف این کار شود. از طرف دیگر وجدانتان می گوید که نباید از مادربزرگتان بدتان بیاید. شما دست به واتکنش وارونه می زینید و چنان عاشق مادربزرگتان می شوید که بیا و بببین. اصلا خودتان هم باورتان می شود که برای این به دنیا آمده اید که از مادربزرگتان مراقبت کنید. هر وقت جایی دیدید که یک نفر به حس مثبتش اصرار دارد و آن را همه جا نشان می دهد و به آن وانمود می کند احتمال بدهید که واکنش وارونه در کار است.

سرکوبی: یعنی این که تا یک تعارض و احساس منفی آمد توی کلمه مبارکمان چرخ بخورد فوری زیرش کنیم و له و لوره بندازیمش در کوره " احساس سوزی".

مثلا...؟ مثلا شما جدیدا یک درگیری ذهنی پیدا کرده اید در مورد اینکه به یکی از دوستانتان بگویید که آن یکی دوستتان زیرابش را زده است یا نه؟ حالا هر وقت این فکر می خواهد به ذهناتان بیاید فوری سرکوبش می کنید تا خیالتان راحت باشد.

دفاع های نا بالغ ( درجه 3)

این دفاع ها خیلی بچه گانه و غیر متمدنانه هستند و کسانی که از آن ها زیاد استفاده می کنند باید حتما فکری به حال خودشان بکنند چون دیر یا زود مشکلشان رو می شود.

1. پسرفت: پسرفت یعنی اینکه آدم برگردد به یک دوره قبل تر از زندگیش و رفتارهای آن دوره قبلی را پیش بگیرد. می گویند پسرفت موقع خلاقیت هنری و خواب لازم است اما در زندگی روزمره یک مکانیسم دفاعی ناجور است.

مثلا...؟ مثلا حتما دیده اید بچه های 5 ساله ای که وقتی یک نوزاد جدید به خانواده اضافه می شود دوباره دلشان هوس شیر مادر می کنند یا لباس خودشان را خیس می کنند. در واقع این بچه ها بر می گردند به سن همان نوزاد و دلشان می خواهد به اندازه او جلب توجه کنند. یعنی دوباره تعارض بین واقعیت موجود و خواسته های بچه است. می گویند قهر کردن ، لج کردن و نق زدن بزرگسال ها هم نوعی پسرفت به دوره بچگی است!

پرخاشگری منفعل. این یکی هم پیچیدگی های آدم را خوب نشان می دهد. در این نوع از پرخاشگری آدم برای این که حرص طرف مقابلش را در بیاورد هیچ کاری نمی کند یا کارها را عقب می اندازد. در واقع او پرخاشگریش را خالی کرده است بدون این که از زور بازویش استفاده ای کرده باشد.

مثلا...؟ مثلا رفته اید توی یک اداره و کارمند محترم در حضور شما دارد به تلفن های خانوادگی اش ادامه می دهد. او کلا از ارباب رجوع خوشش نمی آید و فکر می کند این ومجودات حقش را خورده اند و او بیش از حد دارد کار می کند. بنابراین با همین تلفن شخصی و به تاخیر انداختن شروع مکالمه باشما دارد خشم درونی اش را بیرون می ریزد.

جسمانی کردن. شنیده اید می گویند " الهی درد و بلات بریزه به جونم". حالا کسانی که از جسمانی کردن استفاده می کنند درد و بلای روانی خودشان را می ریزند توی جسم جان خودشان. یعنی چه؟ یعنی این که مثلا فرد ناخوداگاه به جای اینکه غمگین شود کمردرد می گید. باور کنید! یا این که مثلا نمی خواهد که یک راه را برود پا درد می گیرد.

مثلا...؟ مثلا یک نفر دوست ندارد که یک واقعه وحشتناک مثل تشییع جنازه مادرش را ببیند و ناخوداگاه بینایی اش برای مدتی کم می شود و یا چشم درد می گیرد.

خود بیمار انگاری. این یکی هم از آن ترفند هاست. فرد مرتب فکر می کند که بیمار است در صورتی که هیچ نشانه ای از بیماری موجود نیست و هیچ آزمایش پزشکی بیماری را تایید نمی کند. فرد خودش را به مریضی می زند تا موقتا از زیر بار مسئولیت شانه خالی کند بدون اینکه احساس گناهی کند. بیمار است دیگر!

مثلا...؟ مثلا کاری که همه ما وقتی که دلمان نمی خواست به مدرسه برویم انجام می دادیم خودمان را می زدیم به دل درد و آن قدر آه و ناله می کردیم که مادرمان دلش نیاید بفرستدمان مدرسه. البته یادتان باشد که جدیدا گواهی پزشکی هم برای توجیه غیبت لازم است!

بیرون ریزی: این یکی خیلی خطرناک است. یعنی اینکه تا یک هیجان آمد توی ذهنمان، آن را به یک شیوه انفجاری عملی کنیم. ما در واقع این کار را انجام می دهیم چون نمی خواهیم خودمان را زیادی درگیر آن هیجان کنیم. کسانی که از این مکانیسم دفاعی زیاد استفاده می کنند لان یا بر اثر خودکشی مرده اند و یا گوشه زندان هستند.

مثلا...؟ مثلا تا فهمیدیم که یک نفر به ما توهین کرده است بدون پرس و جو و گفت و گو برویم طرف را درب و داغان کنیم.

دفاع های کاملا مریض ( درجه 8)

انکار: اسمش رویش است دیگر یعنی این که موقع مصیبت ما جوری عمل می کنیم انگار نه انگار که اتفاقی رخ داده است. در واقع ما فشار روانی را انکار می کنیم. البته انکار حالت های بهنجار هم دارد. مثلا موقعی که خبر مرگ یک عزیز را می شنویم معمولا اولش مرگ او را در ذهنمان انکار می کنیم.

مثلا...؟ مثلا خبر می رسد که توی کنکور رد شده ایم. ما جوری عمل می کنیم که انگار نه انگار اتفاق خاصی افتاده است و حالا باید برای سال بعدمان برنامه زندگیمان را معلوم کنیم.

فرافکنی: فکر نمی کردید فرافکنی جزو دفاع های درجه 8 باشد نه؟ فرافکنی یعنی این که چیزهای بدی که در خود ما وجود دارد را به آدم های دیگر نسبت دهیم. یعنی به جای اینکه از خودمان به خاطر ویژگی بدمان متنفر شویم از دیگران متنفر شویم. حالا فهمیدید چرا وقتی که رییس جمهور آمریکا می گوید ایران محور شرارت است رییس جمهور ایران می گوید آمریکا دارد فرافکنی می کند؟

مثلا...؟ مثلا این که من خودم آدم تنبلی باشم و مرتب هم اتاق ام را متهم کنم که تو آدم تنبلی هستی و از جایت تکان نمی خوری.

روزهای ترانه و اندوه

iranianpsychologist — Mon, 08 Sep 2008 12:49:18 GMT

چند توصیه روان شناختی برای مبارزه با فشار روانی روزهای اول دانشگاه

بوي چمن اول پاييز، صف‌هاي شلوغ انتخاب واحد، نگاه حسرت‌بار ترم پاييني‌ها، نگاه تمسخر بار ترم بالايي‌ها، خستگي از گرفتن کارت تغذيه و خوابگاه و گواهي سلامت و هزار کوفت و زهر مار ديگر در يک روز، حال‌گيري شديد از ديدن اولين همکلاسي، حال‌گيري شديدتر از ديدن اولين هم‌اتاقي، صداهاي درهم و برهم کردي، ترکي، شمالي، حتي عربي و گاهي فارسي، نگاه نگران خانواده‌هاي غيربومي، کارمندهاي مهربان فوق برنامه، کارمند‌هاي نه‌چندان مهربان آموزش، فرم تعهد محضري براي خوابگاه و از همه بدتر بلاتکليفي در ماندن توي کلاس‌هاي تق و لق يا رفتن به خانه بعد از آن همه خداحافظي با تشريفات. این ها فقط گوشه ای از تجربه هایی است که در روزهای اول دانشگاه در انتظار شماست. اتفاقاتی که اگر حواستان نباشد می تواند آن قدر فشار روانی به شما وارد کند که به مرز یک بیماری روان شناختی نزدیک شوید.

همشهری جوان توقیف شد

iranianpsychologist — Wed, 13 Aug 2008 22:20:53 GMT

صفحه موفقیت را داشتیم کم کم می بستیم. داشتم ذوق می کردم با طرح های تصویر ساز جدید. همین یک هفته پیش خواننده های مجله آمده بودند برای تبریک روز خبر نگار و قول گرفته بودند که تصویر سازی های بهتر شود. بهتر شده بود. خیلی بهتر. صفحه آرا گفت دکتر رضایی یا محمد جباری بیاید صفحه را ببیند پرینت بدهیم. نه محمئ بود نه احسان. منشی گفت ۵ دقیق دیگر. تا بیایند آخرین شرح عکس را هم زدیم. منشی آمد و گفت می گویند ندیده پرینت بدهید. احسان خودش آمد توی غنی. فکر کردم برای صفحه دیدن آمده. اما بچه ها را داشت یکی یکی جمع می کرد. گفت جلسه فوق العاده تحریریه داریم. نشستیم دور میشر همیشگی تحریریه و خبر توقیف را نرم نرم شنیدیم. همشهری جوان ما توقیف شده بود. نرم نرم شنیدیم و نرم نرم خندیدیم و نرم نرم گریستیم.

سال بد

سال باد

سال اشک پوری

سال مرگ مرتضی

همشهری جوان توقیف شد در رادیو زمانه

همشهری جوان توقیف شد در هفتان

همشهری جوان تعطیل شد در آفتاب نیوز

همشهری جوان توقیف شد در فارس نیوز

همشهری جوان توقیف شد در فردا نیوز

همشهری جوان توقیف شد در شهاب نیوز

همشهری جوان توقیف شد در ایرنا

همشهری جوان توقیف شد در تابناک

به یک عدد روان شناس ورزش نیازمندیم

iranianpsychologist — Tue, 05 Aug 2008 15:54:00 GMT

دیگر گوش همه ما پر است از " تیم ملی احتیاج به روان شناس دارد." و " یک روان شناس باید آن جا باشد تا تیم خودش را نبازد." اما واقعا روان شناس ورزش فقط وظیفه اش این است که توی رختکن به بچه ها روحیه بدهد. آیا این چیزهایی که مربی های وطنی خودمان در مورد " شخصیت تیم" و " روان شناسی رختکن" و " از اصول روان شناسی استفاده کردم" واقعا روان شناسی ورزش است؟ می خواهیم با هم یک دوری بزنیم توی مهارت ها و توصیه هایی که روان شناس ها به مربیان و ورزشکاران دارند. یادتان باشد که این توصیه ها فقط به درد روان شناسی قهرمانی نمی خورد . همه شما می توانید از این توصیه ها استفاده کنید حتی اگر هر از یک ماه توی پارک محله تان بدمینتون بازی کنید. بعدش هم مگر توی خواننده های همشهری جوان ورزشکار حرفه ای نیست؟ نبود؟

روان شناس ورزش به ورزشکاران می گوید:

روان شناسی حرف های پایان نا پذیری برای ورزشکاران دارد. ورزش خیلی شبیه به زندگی است. معنایی که برد و باخت دارد، لحظه های حساس، مشکلاتی که برای رسیدن به هدف پیش می آید و مشکلاتی که در روابط با ورزشکاران دیگر پیش می آید، شبیه به چیزی است که در کل زندگی هر آدمی پیش می آید. برای همین است که توصیه روان شناس ها به ورزشکارها خیلی شبیه به توصیه آن ها به هر آدم دیگری است که توی زندگی اش گیر کرده است. روان شناس های ورزش را چند حوزه بیشتر تاکید می کنند.

تصویر ذهنی بساز! بعضی وقت ها داشتن یک تصویر ذهنی واضح و شفاف با کیفیت دی وی دی از موفقیت توی ذهن ورزشکار معجزه می کند. یعنی چه؟ یعنی این که ورزشکار چشمش را ببندد و حرکات بدنی که منجر به پیروزی می شوند را مرور کند. مثلا فوتبالیست اگر بتواند انواع و اقسام گل زدن را در ذهنش مجسم کند و خودش را بگذارد جای قهرمان داستان هم مهارت ذهنی بیشتری در گل زدن پیدا می کند و هم روحیه بالاتری پیدا می کند. علما می گویند وقتی که تصویر ذهنمی مان را پیدا کردیم بهتر است حس لامسه و بویایی و حتی چشایی مان را هم به کار بیندازیم تا کاملا خودمان را در فضا احساس کنیم. بوی چمن ورزشگاه، لمس لحظه ای توپ با سر، خشک بودن گلو و فرو دادن بزاق دهان و گلللللللل!
توجه کن! یکی از عامل هایی که باعث می شود یک ورزشکار مخصوصا در حضور تماشاگران نتواند به بهترین عملکردش دست پیدا کند، پراکندگی توجه است. یاد دادن اصول توجه کردن با روان شناس تیم اسن. مثلا تصور کنید که خودتان در حدود صد هزار تماشاگر مشتاق در ورزشگاه آزادی می خواهید به طرف داروازه شوت کنید. حلا تصویر را اسلوموشن کنید. توی کله شما چه خبر است؟ دارید به فریادهای مربی تیم مقابل گوش می دهید؟ دارید به فریادهای کر کننده تماشاگرها گوش می دهید؟ دارید فکر می کنید کع اگر این گل را بزنم بعدش چه طور حرکات شادی آمیز انجام دهم؟ دارید به چه چیزی فکر می کنید؟ همه این فکرهایی که گفتید نا مربوط است و ممکن است باعث شود که شما دروازه خالی را همک گل نکنید. توجه باید فقط به چارچوب دروازه و موقعیت گلر و دفاع های دور و برتان باشد. یعنی شما باید به خودتان بگویید که فقط به این چیزهای مربوط فکر می کنید و هیچ چیز دیگر را نمی شنوید و همین اتفاق می افتد و گللللللللل!
استرس نه خیلی کم نه خیلی زیاد! بعضی وقت ها ورزشکار آن قدر استرس دارد که پاهایش اول بازی می لرزد و اصلا نمی تواند کار را شروع کند. بعضی وقت ها آن قدر استرسش کم است که بازی را جدی نمی گیرد.هیچ کدام خوب نیست. در واقع استرس خوب، استرس متوسط است. پس برای این دو گروه دو تا توصیه متفاوت وجود دارد.

گروهی که استرسش خیلی بالاست باید از مهارت های کنترل استرس استفاده کند. مشهورترین این مهارت ها " ریلکسیشن" است. یعنی اینکه ورزشکار محترم هر وقت حس کرد استرسش زیاد است ( البته قبل از شروع بازی) برود یک جایی دراز بکشد. چشمش را ببندد و عضله هایش را از نوک پا تا فرق سر، منقبض و منبسط کند. در نتیجه این تمرین ورزشکار می تواند کل اعضای بدن را شل نگه دارد. از آن جا که بدن نمی تواند هم آرام باشد و هم تنیده، فرد استرسش کاهش پیدا می کند. یعنی اینکه موقع استرس اعضای بدن ما ناخوداگاه سفت می شوند و ما با ریلکسیشن می توانیم این عارضه استرس و در نتیجه خود استرس را از بین ببریم. اما استرس ممکن است از بعضی از باورها ناشی شده باشد که در بخش باورها مفصل می گوییم.

برای آن ها که کلا استرسی ندارند، تماشا کردن مسابقه های گذشته، سخنرانی های تحریک آمیز مربی و شروع تحرکات بدنی هم می تواند استرس را به حد مطلوب برساند و هم انگیزه ایجاد کند.

هدف هایت را درست انتخاب کن! این یکی دیگر خیلی عمیق تر است و احتیاج به یک تمرین طولانی مدت دارد. تمرینی به اندازه عمر مفید ورزشکاری یک آدم. روان شناس روش درست انتخاب هدف را به ورزشکارها آموزش می دهد. او از ورزشکار می خواهد که توقع زیاده ازحدی از خودش نداشته باشد. هدف هایش را کوتاه مدت تر انتخاب کند. دقیقا هدف هایش را روشن کند و برای رسیدن به آن ها برنامه بریزد. روان شناس به ورزشکارها آموزش می دهد که هدف هایشان در ضمن انعطاف پذیر باشد. یعنی جوری نباشذد که بعد از شکست خوردن هیچ برنامه ای برای ادامه نداشته باشند. و در ضمن شعاری که همیشه داده می شود ،اینکه "خوب بازی کردن بهتر از بردن است" این جا می تواند خیلی به کار بیاید. یعنی ورزشکار باید هدفش بیشتر نفس بازی باشد و نه الزاما بردن. این هدف ها کمک می کند که ورزشکار استرس کمتری داشته باشد، زود نا امید نشود و در نهایت بهتر بازی کند و بهتر بازی کردن هم در طولانیی مدت یعنی پیروزی.
علت و معلول هایت را درست کن! وقتی که یک نفر یا یک تیم شکست می خورد، هر کسی شروع می کند توی ذهن خودش به علت یابی. معمولا اولین علت توی ایران داور است! یعنی یک علت بیرونی. علتی که برخاسته از تیم و مربی اش نیست. گاهی هم بر عکس تمام کاسه و کزه ها سر یک نفر داخلی شکسته می شود. اما در یک تحلیل منطقی همه این عوامل می توانند در شکست و همچنین پیروزی یک تیم دخیل باشند. اینکه ورزشکار بتواند این مهارت ذهنی را در خودش تقویت کند که بعد از هر بازی تحلیل درستی از علت و معلول ها داشته باشد هم کار روان شناس است. معمولا بعد از یک پیروزی خوشبینانه ترین تحیلیل، آن است که سهم بیشتری به علت های درونی ( مثلا تلاش)، پایدار( مثلا هوش بالا) و کلی ( مثلا قدرت بدنی) داده باشد. خوشبینه نه ترین توجیه شکست هم معمولا علت را به بیرون ( مثلا داور)، موقتی ( مثلا مصدومیت) و جزیی ( مثلا " فقط توی این بازی") نسبت می دهد. معمولا برای روحیه دادن بهتر است که تحلیل ها هم منطقی باشند و هم در عین حال خوشبینانه.
انگیزه هایت را بالا ببر! غیر از چیزهایی که در مورد بالا بردن استرس گفتیم یکی از عواملی که خیلی توی روان شناسی ورزشی مهم است این است که انگیزه ها را درونی تر کنیم. یعنی اینکه در حال حفظ کردن انگیزه های بیرونی ( مثل پاداش مادی) ذهن ورزشکار جوری تنظیم شود که به خاطر چیزهای درونی تری بازی کند. چیزهایی مثل عرق ملی، نمایش دادن یک بازی خوب و با اخلاق بازی کردن.
باورهایت را اصلاح کن! خیلی از ورزشکاران باورهایی دارند که اضطرابشان را زیاد می کند. مثلا باور به این که " من باید همه را راضی نگه دارم" ، باور به اینکه " اگر ببازیم افتضاح می شود" ، باور به این که " اگر اول نشوم یعنی این که شکست خورده ام" همه می توانند باعث شوند که ورزشکار آن قدر استرس داشته باشد که عملکرد خودش را نشان ندهد. روان شناس باید روی باورهای تک تک ورزشکاران کار کند و یا این که در کلاس های گروهی اصلاح باورها را آموزش دهد.

روان شناس ورزش به مربی ها می گوید:

روان شناسان ورزش برای مربی ها هم توصیه هایی دارند. خب معلوم است کسی که بیشترین نفوذ را روی اعضای تیم دارد باید ذهن مرتبی داشته باشد تا مشکلاتش به اعضای تیم منتقل نشود.

مضطرب نباش! همان تمرین هایی که برای ورزشکارها گفته شد برای مربی هم می تواند انجام شود. مربی احتیاج دارد به این که اضطرابش را در حد مطلوب نگه دارد. او حتی می تواند روی نیمکت هدایت تیم ریلکس شود تا بتواند تصمیم های منطقی تربی بگیرد. اگر مربی اضطراب بالایی داشته باشد این اضطراب به اعضای تیم هم منتقل می شود و تیم عملکردش پایین می آید. این رابطه معکوس بین اضطراب مربی و عملکرد بازیگر ها حتی توی یک پایان نامه ایرانی در مورد تیم های فوتبال گناباد هم ثابت شده است.
کمال گرا نباش! بعضی از مربی ها توقعات کمال گرایانه ای از اعضای تیم دارند. یعنی چه؟ یعنی این که آن ها فقط و فقط از اعضای تیم می خواهند که قهرمان شوند و لا غیر. آن ها این فکر را به اعضا متقل می کنند که اگر شکست بخورند یک فاجعه اتفاق افتاده است و پیروزی تنها راه ممکن است. این تنوقعات باعث می شود که هم اضطراب و هم استرس و هم حتی افسردگی در اعضای تیم بالا برود. حالا چه تیم حرفه ای باشد چه در دسته دهم بازی کند. روان شناس به مربی می آموزد که این توقعات را به توقع های انعطاف پذیرتری تبدیل کند. توقع هایی که باعث آرامش بیشتر در تیم می شود و نه اضطراب بالاتر.
انسجام گروه را ببر بالا! هیچ کس مثل مربی نمی تواند به اتحاد تیم کمک کند. اینکه یک نفر را توی رختکن مقصر باخت کل نیمه بدانیم دقیقا باعث می شود که تیم از هم بپاشد. مربی باید سعی کند که توی جلسه هایی گروهی همه اعضای تیم دلخوری هایی که از هم دارند را به هم بگویند تا صمیمیت بالاتر برود. از طرف دیگر تاکید بر تاریخچخ تیمک، هویت باشگاهی و ملی و همبستگی با تماشاگران می تواند انسجام گروهی یک تیم رات بالا ببرد.

روان شناسی ورزش چه وقتی به درد می خورد؟

بهترین موقع برای اعمال روان شناسی ورزش بر خلاف چیزی که تصور می شود قبل از شروع دوره بازی هاست. یعنی وقتی که تیم دارد تمرین های آمادگی اش را انجام می دهد روان شناس باید خیلی اصولی روی آموختن این مهارت ها کار کند. اما روان شناس باید تا آخر بازی ها کنار تیم باشد، نظارت به تمرین های ریلکسیشن، دادن مشاوره به اعضای تیم و مربی و کمک کردن به ورزشکارها در شرایط حاد از وظیفه هایی است که یک روان شناس ورزش می تواند موقع بازی ها انجام دهد.

روان شناسی ورزش بیشتر به درد چه ورزشکار هایی می خورد؟

به درد همه. اما کسانی که بین عملکردشان در تمرین و مسابقات از زمین تا آسمان است، آن ها که زود از کوره در می روند، آن ها که در مسابقه های رسمی بهتر از مسابقه های غیر رسمی بازی می کنند، آن ها که مشکلات بیرون از ورزششان روحیه شان را به هم ریخته است، آن ها که بعد از هر شکست تا چند بازی خودشان را می بازند و آن ها که حتی برای تمرین هم انگیزه ندارند، بیشتر از روان شناسی ورزش بهره می برند.

روان شناسی ورزش توی ایران

"انجمن روان شناسی ورزش ایران " و " مركز روانشناسي ورزش آكادمي ملي المپيك" تنها نام هایی هستند که در حوزه به این گستردگی در ایران به چشم می خورد. تا جایی که معلوم است هنوز تیم های ملی مان روان شناس ندارند. تازه قرار است که گرایش های روان شناسی ورزش در ارشد و دکتری در دانشکده های تربیت بدنی افتتاح شود. خلاصه اینکه هنوز در اول راهیم.

تو كه دستت با نوشتن آشناست...

iranianpsychologist — Fri, 20 Jun 2008 19:18:28 GMT

اگر بخواهيد براي اين كه بهتر بنويسيد از اينترنت كمك بگيريد، سايت ويكي پديا يك ليست طولاني از تكنيك ها را در اختيارتان مي گذارد. نام عجيب غريب يكي از اين تكنيك ها catharsis يا تخليه ي هيجاني ست. اگر بخواهيم خيلي ساده بگوييم منظور نويسنده ي آن مطلب اين ست كه اگر مي خواهيد بهتر بنويسيد يكي از راه هايش اين است كه هيجانات خيلي شديدي كه ته قلبتان تلنبار كرده ايد را بريزيد روي كاغذ.

اما ما مي خواهيم آن طرف قضيه را ببينيم. يعني تاثيري كه اين تخليه ي هيجاني نوشتاري روي سلامت روان دارد را بر رسي كنيم.

تخليه ي هيجاني يا پاك كردن دودكش سياه

قصه اين كلمه ي تخليه ي هيجاني خيلي قديمي ست. ارسطو معتقد بود كه ديدن تراژدي و كمدي موجب تصفيه و پالايش روح مي شود. همين واژه ي ارسطو در اواخر قرن نوزدهم افتاد توي دهان دو تا درمانگر كه يكي شان خيلي مشهور بود: فرويد و بروئر. آنها مشتركا زن بيماري را درمان مي كردند كه نشانه هاي جسمي شديدي داشت اما هيچ مشكل بدني نداشت. بروئر با استفاده از هيپنوتيزم كاري كرد كه او تجربه هاي تلخ احساسي گذشته اش را با گفتنشان بيرون بريزد. نشانه هاي جسمي همه به همان تجربه ها ي نا گفته ربط داشتند.

بيمار مي گفت وقتي كه اين تجربه ها بيرون مي ريزد انگاردارد يك دودكش سياه را دوباره پاك مي كند.فرويد و بروئر از همان كلمه ي ارسطو براي اين فرايند استفاده كردند يعني تخليه ي هيجاني. اما فرويد دريافت كه براي تخليه حتما نيازي به هيپنوتيزم نيست. همين كه به فرد بگوييم ’’هر چه به ذهنت مي رسد بدون سانسور و فكر كردن به اين كه بي ربطند بگو!‘‘ تخليه ي هيجاني انجام مي شود. بعد از فرويد همه ي رويكرد هاي روان درماني معتقد بودند كه حداقل نصف درمان اين است كه مراجه تجربه هاي احساسي اش را در جلسه ي درمان بريزد بيرون. اما تكنيك ها متنوع تر شدند. يكي از پيشنهاد هايي كه الان غالب روان شناسان به مراجعانشان مي كنند اين است كه: بنويس!

چرا نوشتن؟

انگار همه ي كساني كه دستشان به قلم مي رود ناخود آگاه مي دانند كه نوشتن آرامشان مي كند. از شكسپير كه بعد از مرگ پسرش همنت، نمايشنامه ي هملت را نوشت گرفته تا برايان تريسي قورباغه خوار كه به خوانندگان كتابش پيشنهاد مي كند كه هدفي كه نوشته نمي شوند به درد نمي خورند.

اما اين كه نوشتن چه فرقي مي كند كه با تكرار كردن در ذهن احتمالا قبل از هر چيز دلايلي تاريخي دارد. نوشتن هميشه در نزد بشر داراي قاطعيت خاصي بوده است. قانون وقتي كه نوشته مي شده است قابليت اجرا داشته است. از طرف ديگر از وقتي با سوادي همه گير شد قلم و كاغذ به عنوان اشيائي آشنا در زندگي ما حضور يافتند. اشيائي كه با اين كه خيلي نزديك ما بودند به هر حال يك شيئ بيروني تلقي مي شدند. به زبن ساده تر وقتي ما تجربيات خودمان را در دفتر خاطرات مي نويسيم علاوه بر اين كه به آ‎نها قاطعيت مي دهيم انگار داريم با يك فرد بيروني در مورد تجربياتمان حرف مي زنيم. يك فرد بيروني كه بي نهايت رازدار و بي خطر است. يك فرد بيروني كه مي توانيم از بينش ببريم بدون اين كه اعتراض كند.

جالب است بدانيد كه حتا فرم كلماتي كه مي نويسيم مي توانند روي هيجانات ما تاثير بگذارند. در يك تحقيق آلماني معلوم شده است كه خوانندگاني كه داستاني را خواندند كه در آنها از حرف u زياد استفاده شده است غمگين تر شدند تا خواندگاني كه داستاني را خواندند كه تعداد كمي از اين حرف در آن بود. اين در شرايطي بود كه هر دو داستان يك چيز را مي گفتند.

به هر حال ثابت شده است كه ما اگر ما افكارمنفي و يا هيجاني مان را فقط در ذهنمان هي تكرار و تكرار كنيم ( چيزي كه روان شناسان به آن مي گويند نشخوار ذهني) تنها باعث مي شوند كه بيشتر احساس اضطراب و افسردگي كنيم. اما اگر آنها را بنويسيم از ديد يك ناظر بيروني به آنها نگاه مي كنيم و ممكن است آنها را مورد تجديد نظر و ارزيابي قرار دهيم.

از چه چيزي بنويسيم؟

در اين جا ما با دو دسته از روان شناسان مواجه مي شويم. آنهايي كه مي گويند احساس هايت را بنويس و آنها يي كه مي گويند فكر هايت را.

گروه اول مبناي فكري شان همان تخليه ي هيجاني روانكاواني مثل فرويد و بروئر است. آنها اين پيشنهاد را به شما مي كنند:

قرار نيست براي ديگران بنويسيد. فقط براي خودتان بنويسيد. براي دل خودتان.
احساساتتان را بشناسيد و آن ها را از فكر هايتان جدا كنيد.
احساسات خيلي اتوماتيك تر و ناخودآگاه تر از افكار هستند. وقتي شما ناگهان شاد مي شويد، غمگين مي شويد، تعجب مي كنيد، متنفر مي شويد، حس سردرگمي داريد و يا خشمنگين مي شويد در واقع داريد احساساتتان را تجربه مي كنيد.
وقتي كه در ديگران نيز احساسي را تشخيص مي دهيد و مي گوييد فكر مي كنم شما ناراحت شده ايد هم در واقع شما داريد احساس مي كنيد، فكر نمي كنيد.
احساسات خيلي وقت ها علت نامعلوم يا ناخودآگاهي داريد، مثلا وقتي كسي ا ز كسي كه براي بار اول ديده ايد خوشتان مي آيد يا متنفر مي شويد.
در هر شبانه روز زماني را اختصاص دهيد و اين احساسات روزمره را بنويسيد.
در مقابل هر احساسي رفتاري را كه مي خواستيد انجام بدهيد، يا دلتان مي خواسته انجام بدهيد اما نداده ايد را بنويسيد. اين كار به شما كمك مي كند بدون اين كه به ديگران از لحاظ عاطفي ضربه بزنيد هيجانتان را بر روي كاغذ خالي كنيد.
مهم نيست كه خوش خط باشيد، درشت يا ريز بنويسيد، روي خط ها حركت كنيد يا نه. مهم نيست كه قلم را چه قدر روي كاغذ فشار دهيد، خودتان را كاملا آزاد بگذاريد تا هر چه دلتان مي خواهد به كاغذ منتقل شود.
اگر دوست داريد مي توانيد آخر كار همه ي نوشته هاتان را پاره پاره كنيد ! اين كار خودش داراي بار هيجاني زيادي ست و شما را خالي تر مي كند.

تحقيقات زيادي ثابت كرده اند كه انجام دادن روزمره همين كارها به شرطي كه شما احساساتتان را به درستي شناخته باشيد روي بهداشت روانتان تاثير مثبت دارد. در يك پايان نامه ي جالب كه در ايران خودمان انجام شده بود معلوم شد اين كار علاوه بر بالا بردن نمره هاي سلامت روان مي تواند نمره هاي هوش هيجاني را هم بالا ببرد. حتما مي دانيد كه هوش هيجاني ( اي كيو) بر خلاف هوش شناختي ( آي كيو) قابل تغيير است.

اما گروه دوم كه اين روزها بازار روان شناسي دستشان است مي گويند بهتر است اول فكر هايتان را بنويسيد. آن ها معتقدند كه ما به اين دليل افسرده و مضطرب مي شويم كه داراي فكرهاي اتوماتيك و غير منصفانه اي هستيم. آنها مي گويند كه اين فكر ها هستند كه باعث مي شوند كه ما هيجانات نا خوشايند را تجربه كنيم و نه بر عكس. آنها به مراجعان شان پيشنهاد مي كنند.

يك جدول هفتگي داشته باشيد كه در آن همه ي كار هاي روز مره تان را بنويسيد. اين كار باعث مي شود كه شما متوجه شويد چه قدر از روزتان را كار هاي مفيد مي كنيد و چه قدر از آن به بطالت مي گذرد. همچنين اگر آنها را به عنوان برنامه هاي آينده داشته باشيد هر هفته متوجه مي شويد كه چند درصد از كارهايي را كه قرار بوده انجام دهيد انجام داده ايد و چند درصد را نه.
يك جدول سه ستوني را درست كنيد و هميشه آخر شب تكميلش كنيد.
در قسمت اول فقط فكرهايي را بنويسيد كه موقع احساسي شدن به آن مي انديشيد. مثلا وقتي كه غمگين مي شويم معمولا اين فكرها به سراغماتن مي آيند: دنيا جاي چرندي ست، همه ي آدم ها مزخرفند، هيچ روز خوبي در زندگي ام نداشته ام و ... چند هفته كه اين فكر ها را ياد داشت كرديد متوجه مي شويد كه آن ها به چند دسته ي مشابه تقسيم مي شوند: مثلا گزاره هايي كه با همه يا هيچ آغاز شده اند.
در قسمت دوم احساس هايي را بنويسيد كه همراه با آن فكرهاي تكراري تجربه كرده ايد. شناخت در مانگر ها مي گويند بعد از مدتي خودتان متوجه مي شويد در مقابل فكر هاي غير منصفانه تر احساسات منفي تري قرار دارند. حتا آن ها مي گويند به ميزان منصفانه و منطقي بودن فكرتان نمره دهيد. اگر فكرتان منصفانه باشد احساسات بدي را تجربه نمي كنيد.
در قسمت سوم فكر هاي جايگزين را بنويسيد. البته بهتر است اين كار را دير تر شروع كنيد. يعني هنگامي كه به اندازه ي كافي ربط بين فكر هاي غير منطقي و احساسات منفي را فهميده باشد. شما بايد فكري را جايگزين كنيد كه لا اقل به اندازه اي منطقي تر از فكر هاي اوليه باشد. شما بايد به اين فكر ها هم نمره دهيد.

اين گروه از روان شناس ها معتقدند كه بعد از مدتي ذهنتان عادت مي كند كه خودش از اول فكر ها را جايگزين كند. چون متوجه شده است كه فكر هاي تكراي نا كار آمذ نتيجه اي ندارند جز افسردگي و اضطراب.

نوشتن به شيوه ي پست مدرن

البته گروه هاي ديگري از روان شناسان هم هستند كه از نوشتن به عنوان تكنيك هاي درماني استفاده مي كنند. شايد جديد ترين آن ها گروهي به نام روايت درمانگران باشند( كه به غلط در ايران داستان درمانگر ترجمه شده است). اين گروه از روان شناسان كه در زير مجموعه ي روان شناسان پست مدرن گنجيده مي شوند معتقدند كه هر كسي داستان زندگي خودش را دارد. آنها به بالاتر بودن و دانا تر بودن روان شناس از مراجع معتقد نيستند. آنها از همان واژه هاي مراجع براي توصيف مشكلش استفاده مي كنند. واژه هايي كه داستان زندگي مراجع را ساخته است. آنها از تكنيك هاي نوشتاري هم استفاده مي كنند تا به مراجعان كمك كنند ديو داستان زندگي شان را بكشند و قهرمان داستان شوند. يكي از جالب ترين آن ها براي مراجعان بزرگسال نامه نوشتن به پدر و مادر است. آن ها مي گويند تمام هيجاناتي را كه نسبت به پدر و مادرتان داشته ايد در يك نامه بنويسيد. به آن ها بگوييد كه تا چه حد نگذاشته اند شما داستان زندگي خودتان را خودتان بنويسيد. به آنها بگوييد كه كي دوست داشته ايد سرشان داد بزنيد و نزده ايد. كي از آن ها غمگين شده ايد. و كي احساس كرده ايد در اجبار قوانين آن ها زندگي مي كنيد. شما مي توانيد اين نامه را به پدر و مادرتان بنويسيد بدون اين كه آن ها را پست كنيد. شما مي توانيد هم گيرنده و هم فرستنده را خالي بگذاريد و آن را به صندوق پست بيندازيد. احساسي كه شما موقع افتادن نامه به صندوق پست تجربه مي كنيد، آخر تخليهي هيجاني ست از نوع پست مدرنش!

تا يادمان نرفته بگوييم كه شما مي توانيد با نوشتن خواب ها در اول صبح آن ها را از فرار به فراموشي نجات دهيد. اين كار هم باعث مي شود سيستم حافظه ي خوابتان تربيت شود و بعد از مدتي نيازي به يادداشت خوابتان نداشته باشيد و تا آخر به يادتان بماند.

جايي براي نوشتن

شما مي توانيد خيلي ساده رويدادهاي روزمره را به شكل داستاني كوتاه بنويسيد. مي توانيد خطي را ختراع كنيد كه فقط خودتان از آن سر در مي آوريد. مي توانيد براي اين كه بيشتر هيجاني باشيد آن ها را به يك شعر آزاد تبديل كنيد. اما بالاخره بايد جايي را براي نوشتن داشته باشيد. ما از سنتي ترين شكلش استفاده مي كنيم:

دفتر خاطرات: يكي از قديمي ترين، معمول ترين و رمانتيك ترين را ه هاي نوشتن هيجانات و افكار روزانه. از اعترافت سنت اگوستين قديس گرفته تا زندگي نامه ي خودنوشت همين هوشنگ مرادي كرماني خودمان از همين دفتر ها آمده است. فقط به جاي اين كه از دفتر هايي با طراحي گل و بلبل و قلب تير خورده استفاده كنيد يك دفتر ساده بخريد. دفتر هاي خاطرات سنتي يك عيب بزرگ دارند. آن ها حتا اگر به قفل و زنجير مجهز باشند احتمال لو رفتنشان خيلي زياد است. دفتري كه درشت رويش نوشته باشد دفتر خاطرات هر كسي را تحريك به خواندن مي كند. دفتر هاي ساده اي كه خودتان مي دانيد دفتر خاطراتتان است هم رازدارند و هم به علت اين كه شكل گراغيكي خاصي ندارند ذهن شما را به جايي هدايت نمي كنند الا تجربه هاي روزمره ي خوتان.
كاغذهاي جدا از هم: نوشتن بر روي ورقه هاي از هم جدا اين حسن را دارد كه شما مي توانيد آخر كا آن ها را يز ريز كنيد بدون اين كه نگران از شكل افتادن دفترتان باشيد. فقط يادتان باشد اين كاغذ ها را درجيب كت و شلواري كه به خشك شويي محلتان مي دهيد نگذاريد!
وبلاگ ها: وبلاگ ها از جديد ترين شيوه هاي نوشتن خاطرات هستند. تحقيقات ثابت كرده اند بيش از نيمي از مردم آمريكا از وبلاگ ها براي نوشتن درد و دل هاي روزانه شان استفاده مي كنيد. براي رازداري مي توانيد فقط نام كوچكتان را به عنوان نويسنده بنويسيد. فقط يادتان باشد اگر دوستتان از وبلاگتان خبر داشت مطلع باشد كه شما را در كامنت ها به نام خانوادگي تان خطاب نكند و پته ي محله و شهر و خانواده تان را نريزد روي آب. حسن وبلاگ ها اين است كه شما علاوه بر حفظ رازتان مطمئن مي شويد يك غريبه حتا در كيلومتر ها دورتر بالاخره نوشته تان را مي خواند و در دردتان شريك مي شود. ضمن اين كه بعضي از سايت هايي كه وبلاگ رايگان در اختيارتان مي گذارند جايي را براي نوشتن مطالبي اختصاص داده اند كه فقط مال خودتان است.

چه كساني با نوشتن نجات يافته اند؟

شايد اگر بخواهيم خيلي روانكاوانه فكر كنيم ليستي به اندازه ي تمام شاعران و نويسندگان دنيا بايد ارائه دهيم. اما اعترافات سنت اگوستين، برادران كارامازوف داستايوفسكي و هملت شكسپر نمونه هاي خوبي هستند. اولي كه نام تابلويي دارد، دومي باعث شده كه داستايوفسكي در مورد بيماري صرع خودش تا مي تواند در قالب يكي از شخصيت ها حرف بزند و تجربه كند. سومي هم كه شاهكار استاد شكسپير است كه بعد از مرگ پسري نوشته شده به نام همنت. او با اضافه كردن يك حرف دوباره كودك از دست رفته اش و رابطه ي خانودگي اش را دوباره زنده كرده است.

همه ي گروه بالا تخليه ي هيجاني مستقيم و غير مستقيم در نوشته هايشان پرداخته اند اما يك مورد عجيب و غريب وجود دارد كه با نوشتن توانسته حتا كارهاي قسمت از دست رفته ي مغزش را جبران كند. او كه يكي از بيماران لوريا ( از مشهورترين عصب شناسان قرن بيستم روسيه) بود در جنگ هاي داخلي كشورش يك قسمت از مغزش را از دست داد. او نامش را نمي دانست، خانه اش را بلد نبود، نمي دانست كه بايد به دستشويي برود، نام خيلي چيز ها يادش رفته بود. كار كرد خيلي از وسايل را نمي دانست. لوريا به او كمك كرد كه دوباره با سواد شود! از يادداشت براي ناميدن چيز ها استفاده كند. و هر چه را از گذشته به ياد مي آورد فورا ياد داشت كند. او توانست با اين كار تكه هاي پازل گذشته اش را كنار هم بگذارد و به يك كل كامل دست يابد. او ياد داشت هايش را به يك زندگي نامه تبديل كرد و به لوريا داد تا چاپ كند. اين كتاب را مي توانيد با نام’’جهان گمشده و جهان باز يافته‘‘ حتا از كتاب فروشي هاي تهران بخريد. كتابي از لوريا با ترجمه ي دكتر حبيب الله قاسم زاده.

ندیدم کس بدین حاضر جوابی!

iranianpsychologist — Thu, 29 May 2008 14:24:53 GMT

بعضی وقت ها آدم دهانش باز می ماند که طرف چه طور در چند ثانیه یک جواب جور می کند؟ آن هم در موقعیتی مشکل که همه چیز به جواب او بستگی دارد. این ویژگی در مردم به حاضر جوابی مشهور است. حتما شما هم دور و برتان آدم حاضر جواب دیده اید و یا لا اقل وقتی " گفتم غم تو دارم" حافظ را می خوانده اید از حاضر جوابی های شاخ نبات سر کیف آمده اید. حاضرجوابی می تواند یک مکالمه را به نفع حاضر جواب تمام کند همان طور که خسرو پادشاه در مقابل فرهاد کوهکن تسلیم شد و " به یاران گفت کز خاکی و آبی/ ندیدم کس بدین حاضر جوابی!"

می گویند یکی از حاضرجوابهای تاریخ وینستون چرچیل بوده است. او در سال 1900 وارد مجلس عوام انگلیس شد و 40 سال بعد به نخست وزیری بریتانیا رسید. می گویند در زمان زمامداری او روزی حزبمخالف دولت طرحی را به مجلس آورده بود که حزب حاکم با آن خیلی مشکل داشت. وقتی بحثها در مجلس به اوج خود رسید ناگهان زنی خطاب به چرچیل با حرص فریاد زد: "اگر من زنت بودم به تو سم می خوراندم" بلافاصله چرچیل پاسخ داد: " اگر تو زن من بودی من آن زهر را می خوردم"!!

اگر شما آن جا توی مجلس انگلیس نشسته بودید با این حاضر جوابی شگفت انگیز چه فکری به کله تان می زد؟ احتمالا اول می پرسید این جواب چه طور به ذهن چرچیل رسید؟ شاید هم کمی عمیق تر فکر کنید و از خودتان بپرسید اصلا این حاضر جوابی همیشگی را چرچیل چه طور در خودش به وجود آورده است؟ آیا حاضرجوابی ارثی است؟ آیا مال تربیت خانوادگی اوست؟ و مهمتر از همه اینکه اصلا می شود حاضر جوابی را به عنوان یک مهارت آموخت؟

حاضر جوابی و هوش استفاده از کلمات

حاضر جوابی همان طور که از اسمش پیداست استفاده از یک جمله فی البداهه است در یک رابطه کلامی دو نفره یا چند نفره. یعنی این که هر حاضر جوابی از دو تا ویژگی تشکیل شده است. اولی این که توانایی استفاده هوشمندانه و سریع از کلمات و دومی هم استفاده از این توانایی در یک گفتگوی اجتماعی. این ویژگی دوم را می گذاریم برای بخش بعد اما چه می شود که یک نفر می تواند این قدر خوب از کلمه ها استفاده کند. احتمالا در میان روان شناسان معاصر ما بهترین جواب این سوال را گاردنر در چنته دارد. به نظر او ما بیش از یک نوع هوش داریم. از انواع هوش های هشتگانه او یکیش همین هوش کلامی یا زبانی است. کسانی که هوش کلامی بالایی دارند به خوبی می توانند از واژه ها استفاده کنند. آن ها در بهترین حالت می شوند یک نویسنده یا شاعر مطرح دوره خودشان. اما این هوشمندی در همه رفتارهای ریز و درشت شخص هم خودش را نشان می دهد. یکی از رفتارها همین حاضر جوابی است. البته این طور هم نیست که یک نفر از شکم مادرش داری هوش زبانی بالایی باشد. اگر کسی هوش کلامی را در خودش کشف کرد باید بتواند آن را پرورش دهد تا به یک آدم حاضر جواب تبدیل شود. پرورش هوش کلامی هم از توجه دقیق به یک ضرب المثل محلی را در بر می گیرد تا غرق شدن در دنیای مکتوب کلمات. پس تا حالا دو تا شرط برای حاضر جوابی پیدا کردیم. یکی این که آدم ذاتا هوش کلامی داشته باشد. دوم این که این هوش را پرورش دهد. اما یک شرط سوم هم وجود دارد.

برون گراها ،حاضرجواب ترند

برای این به یک آدم می گویند "حاضرجواب" و نمی گویند "حاضر جمله" که او از جملاتش به عنوان جواب استفاده می کند. یعنی این که او این توانایی را دارد که هوش استفاده از کلماتش را در موقعیت های اجتماعی بروز دهد. شرط سومی که گفتیم همین است. تا یک آدم شخصیتی برون گرا و اجتماعی نداشته باشد بعید است که حاضر جواب شود. حاضر جوابی یک مهارت است که در طول زمان پیشرفت می کند. وقتی کسی همیشه توی خودش باشد و با جمع حال نکند اصلا عمدا کاری می کند که در موقعیت جواب دادن به دیگراتن قرار نگیرد. به همین خاطر او هیچ وقت تجربه استفاده از جملات فی االبداهه و کوبنده را در جمع نخواهد داشت تا بخواهد به تدریج در آن ماهر شود. حاضر جوابی یک تمرین همیشگی است. گاهی جواب می دهد و گاهی نه. و برای این تمرین اجتماعی بودن لازم است.

باکس: جرات داری حاضر جواب باشی؟

گاهی آدم هم هوش استفاده از کلمات را دارد، هم آن را خوداگاه یا ناخوداگاه پرورش داده، هم آدمی اجتماعی است اما گاهی جرات نمی کند که جواب های حاضر و آماده اش را در جمع بگوید. این جا در واقع مهارت قاطعیت یا جرات ورزی فرد دچار مشکل شده ایست. برای این افراد پیشنهاد می شود که یا جواب حاضرشان بریزند توی یک قالب جمله سه بخشی و یا اگر فکر می کنند حاضر جوابیشان به جمع بر می خورد از این جملات به عنوان جایگزین استفاده کنند. ضمن اینکه این جملات کلا برای کسانی هم که می خواهند همیشه جوابی داشته باشند اما هوشش را ندارند خیلی مفید است.

قبل از توضيح اين جملات یادتان باشد که هر ارتباط کلامي با يک سري رفتار هاي بدني همراه است. اين رفتار هاي بدني که به زبان بدن معروفند داراي معناهاي فرهنگي خاص خود هستند. مثلا اگر ما جمله کوبنده ای را با صدایی آرام و سری پایین بگوییم در واقع انگار آن جمله را نگفته ایم.

به طور کلي در رفتار هاي جرات ورزانه بدن بايد راست باشد. سر بالا نگه داشته شود، رابطه ي چشمي مستقيم برقرار شود و در مجموع درصدا و رفتار فرد قاطعيت و اطمينان موج بزند.

فرض کنيد دوستي مي خواهد واکمن شما را از شما قرض بگيرد. قاطعانه ترين و در عين حال محترمانه ترين جمله اي که مي توانيد بگوييد از سه بخش تشکيل شده است:

1- بخش همدلانه يا بازخورد مثبت: اين بخش که با کلمه ي من شروع مي شود فضا را دوستانه مي کند و از پرخاشگرانه بودن جمله تان جلو گيري مي کند. همچنين طرف مقابل معمولا مي فهمد که شما علت درخواست و مشکل او را درک کرده ايد. براي مثال ما اين بخش جمله اين گونه مي شود:"من مي دونم که تون واکمن من رو لازم داري... "

2- بخش استدلالي : در اين بخش دليل يا دلايل تصميم خودمان را اعلام مي کنيم. اين دلايل بايد تا حد ممکن کوتاه، واضح وروشن باشند. يادتان باشد آوردن دليل اضافي به ضرر خودتان تمام مي شود.:"اما چون تصميم گرفتم واکمنمو به کسي قرض ندم،/ يا/ چون هر روز به واکمنم احتياج پيدا مي کنم...."

3- بخش قاطع اعلام تصميم: خيلي ها به اين بخش نمي رسند و به همين خاطر جمله ي ناتمامشان موجب مي شود طرف مقابل سوء استفاده کند و سکوت در اين بخش را دليل بر رضايت بگيرد. در اين بخش ما تصميممان را بدون تعارف اعلام مي کنيم: " نمی تونم واکمنمو بهت نمي دم."

انجمن پرخوران گمنام!

iranianpsychologist — Mon, 12 May 2008 19:53:56 GMT

دارید چاق می شوید. افتاده اید توی دور باطل رژیم گرفتن افراطی و پرخوری افراطی تر. دست خودتان نیست اما نمی توانید در مقابل غذاهای چرب و نرم وسوسه نشوید. عاطل و باطل مانده اید و نمی دانید چه کار کنید. کم کم حتی دارد از بدن خودتان هم بدتان می آید و از آن لایه چربی که اضافه شده به وجودتان متنفر می شوید. درمان های رژیمی و دارویی افاقه نمی کند چون که خودتان هم بهتر می دانید که مشکل از یک جای دیگر است. می دانید که باید ذهنتان را برای کم تر خوردن آماده کنید اما نمی دانید چگونه. توی همین روزهاست که دوست صمیمی تان به شما می گوید که شنیده است تازگی ها یک انجمن درمانی در شهر تشکیل شده است و هر کس که رفته عضو شده از آن راضی است. انجمنی که نام عجیب و غریبی هم دارد : انجمن پرخوران گمنام!

یحتمل شما هم نام گروه معتادان گمنام (NA) را شنیده باشید، اگر کنجکاوتر باشید شاید نام الکلی های گمنام (AA) هم به گوشتان خورده باشد، شاید در جلسه های باز معتادان گمنام هم شرکت کرده باشید، شاید بدانید که جورج بوش هم اولش یکی از اعضای الکلی های گنام بوده است اما عمرا نام گروه پرخوران گمنام (Overeaters Anonymous) پرده گوشتان را لرزانده باشد. لا اقل در کشور ما احتمالا گمنام ترین گروه گمنامان همین بر و بچ پرخوران گمنام (OA) باشند. اما کسانی که در ایران خودمان در این گروه های خودیاری عضو شده اند حسابی از نتیجه کار راضی هستند و باورشان نمی شود بشود بدون دوا و دکتر از شر چاقی راحت شده باشند. می خواهیم با هم سری به این انجمن عجیب و غریب بزنیم و ببیینیم آن ها چه طور این معجزه را انجام می دهند.

وقتی از اختلالات خوردن حرف می زنیم

اگر بگوییم اختلالات خوردن مهمترین بیماری روانشناختی مردم جهان در قرن حاضر است شاید خیلی هم بی راه نگفته باشیم. مخصوصا در اروپا و آمریکا موج "بی اشتهایی" عصبی راه افتاده است و همه می خواهند مثل مانکن های پشت ویترین ها به نظر برسند. متاسفانه این موج دارد به شهرهای بزرگ خودمان هم می رسد و مخصوصا در تهران روز به روز دارد به " بی اشتها های عصبی" افزوده می شود. روی دیگر این سکه " پرخوری عصبی" است. کسانی که با پرخوری عصبی دست و پنجه نرم می کنند در دوره های بیماریشان کنترل خودشان را بر خوردن از دست می دهند و خلاصه " بخور! بخور" ی راه می اندازند که نگو و نپرس. وقتی هم که کنترلشان آمد سر جای خودش می بینند که ای دل غافل نزدیک است که چاق شوند و شروع می کنند به رفتار های جبرانی برای لاغر شدن. این رفتارهای جبرانی بنا به خلاقیت بیمار متفاوتند! از بلانسبت شما انگشتن در دهان کردن برای به راه افتادن استفراغ عمدی گرفته تا مشت مشت خوردن قرص و گیاه ملین و مدر. آن ها که کمی منطقی ترند شروع می کنند به ورزش و روزه داری های افراطی. بالاخره این غداهای خورده شده باید از یک جایی بیرون برود. از همه مهمتر این که این پرخوران عصبی ارزیابی از خودشان و ارش وجودشان را هم بر اساس شکل و وزن بدنشان می سنجند. حالا ببینید با پرخوری چه فاجعه ای توی ذهن این آدم ها رخ می دهد. بعضی ها هم بدون این که این دو تا بیماری را داشته باشند، از خوردن به عنوان یک راه مقابله با استرس استفاده می کنند. شاید شما هم جزو کسانی باشید که خوردن در مقابل همه چیز آرامتان می کند از اضطراب امتحان پایان ترم گرفته تا دعوا با والدین عزیزتان!

همه این ها را گفتیم که بگوییم این " اختلال های خوردن" را باید جدی بگیرید و اگر به آن مبتلا هستید یک جوری باید درمانش کنید. ممکن است شما حال رفتن به مطب دکتر تغذیه را نداشته باشد و اکتفا کنید به خواندن " هنر عاقلانه خوردن" آلبرت آلیس که البته همینش هم خیلی خوب است. اما اگر به " انجمن پرخوران گمنام" دسترسی دارد جلسه های جالبش را از دست ندهید.

گروه های خودیاری دیگر چه صیغه ای هستند؟

همان طور که از اسم این نوع از گروه ها معلوم است در این گروه های درمانی از دکتر و روان شناس خبری نیست. آن ها خودشان به هم کمک می کنند تا درمان شوندا. پایه یک گروه خودیاری را معمولا بنا می کند که قبلا خودش از یک بیماری رنج می برده است و حالا توانسته درمان شود و دلش می خواهد راز موفقیتش را به دیگران بگوید. بعد این یک نفر می شوند دو نفر و سه نفر و یک دفعه می بینید که گروه های مثل معتادان گمنام و الکلی های گمنام و همین پرخوران گمنام در بیشتر کشور های دنیا جلسه تشکیل می دهند. انجمن پرخوران گمنام را خانم ها به وجود آوردند. البته عجیب هم نیست چون که کلا " اختلالات خوردن" در زن ها خیلی خیلی بیشتر از مردهاست. یعنی چیزی حدود 90 درصد مثلا " پرخوری عصبی" مال خانم هاست. خلاصه این که خانم "روزان. اس" و دو تا از خانم های گمنام دیگر کلنگ این انجمن را در ژوئن 1960 زدند و شروع کردند به عضو گیری. آن ها نمی گذاشتند کسی دست خالی به خانه بر گردد. از چاق های معمولی که توی خیابان می بینمشان گرفته تا حتی بی اشتهایان عصبی هنر درست خوردن را در این انجمن ها یاد می گرفتند. در حال حاضر پرخوران گمنام در بیش از 70 کشور دنیا شعبه دارند و با اجازه شما بیشتر از 70000 تا هم عضو دارند.

انجمن پرخوران گمنام در ایران

بعد از موفقیت شگفت انگیز "معتادان گمنام" در ایران بعید نبود که سر و کله گروه های مشابه پیدا شود. البته پرخوران گمنام گروه تازه کاری در ایران محسوب می شود و بر خلاف معتادان گمنام که در بسیاری از شهر های کوچک و بزرگ ایران شعبه دارد انجمن پرخوران گمنام فقط در17 شهر کشورمان شعبه دارند. پرخوران گمنام در حال حاضر در شهر های اصفهان، الیگودرز، اردکان، اهواز، بندرعباس، تهران، جهرم، خاتم، شاهرود، شیراز، قزوین، قم، کرج، منوجان، مشهد، نوشهر و یزد حسابی فعال هستند و هر روز جلسه بر گزار می کنند. آن ها برای این که شما را درمان کنند پول مشخصی را نمی گیرند. در واقع تمام کارهای انجمن با پول اعضای خودش می گردد حالا هر چه کرمتان باشد. برای این که عضو این گروه ها شوید باید اول بروید توی سایت ایرانی انجمن پرخوران گمنام به نشانی oair.ir و در بخش آدرس هایش بگردید و آدرس جلسه هایی که در شهرتان بر گزار می شود را پیدا کنید و یا این که با ای. میل با آن ها ارتباط بر قرار کنید. شرط ورود به انجمن این است که شما اقدام به ترک خوردن شکر و آرد کرده باشید. همین!

در جلسات پرخوران گمنام چه خبر است

شما در بدو ورود با یک سری اصطلاحات و سنت های گروه آشنا می شوید. مثلا این که همه آن جا شما را با نام کوچکتان می شناسند، برای این که زودتر خوب شوید باید " مشارکت" کنید یعنی این که از احساسات و آرزوها و مشکلاتتان در گروه حرف بزنید و این که به نخوردن ممنوعات انجمن مثل شکر و آرد می گویند " پاکی". شما در جلسات انجمن حرف هایی از این قبیل را می شنوید :" من، مهدی 2 روز پاکی دارم."، " من، علی سه ماه پاکی دارم." و الی آخر. معمولا یک نفر در هر جلسه به عنوان گرداننده جلسه یا رهبر معرفی می شود که در واقع فقط مجری جلسه است. شما باید از کسانی که از شما " پاک" تر هستند یکی را به عنوان "یاور" انتخاب کنید تا راهنمایتان باشد و به شما کمک کند تا قدم های دوازده گانه را بردارید و با سنت های 12 گانه آشنا شوید. کلا دو نوع جلسه داریم. جلسات بسته که مخصوص اعضای گروه است و جلسات باز که دیگران هم می توانند در آن شرکت کنند. موسسان پرخوران گمنام معتقدند که پرخوری مشکلی است که خانواده اعضا را هم درگیر می کند به همین خاطر جلساتی هم دارند که در آن خانواده های افراد پرخور شرکت می کنند. سنت ها و قدم های 12 گانه را که بخوانید بیشتر با حال و هوا و منش این انجمن آشنا می

شوید.

قدم های 12 گانه پرخوران گمنام

يكم _ ما پذيرفتيم که در مقابل پرخوري بي اختيار ناتوانيم و زندگيمان غير قابل کنترل شده بود

دوم _ به اين باور رسيده ايم که نيروي برتر از ما ميتواند سلامت عقل را به ما بازگرداند

سوم _ تصميم گرفته ايم که اراده و زندگيمان را به مراقبت خداوند بدانگونه که او را درک مي کرديم بسپاريم

چهارم _ يك ترازنامه اي اخلاقي جستجو گرانه و بي باکانه از خودمان تهيه کرديم

پنجم _ چگونگي دقيق خطاهايمان را درمقابل خداوند ، خود و يک انسان ديگر اقرار كرديم

ششم _ ً کاملا آماده شديم تا خداوند کليه نواقص شخصيتي ما را برطرف کند

هفتم _ فروتنانه از او خواستيم کمبود هاي ما را مرتفع سازد

هشتم _ ما فهرستي از نام کساني که آزار داده بوديم تهيه کرديم و خواستار شديم که از تمام آنها جبران خسارت کنيم

نهم _ به طور مستقيم در هرکجا که امکان داشت از افرادي که به آنها آزار رسانده بوديم جبران خسارت نموديم مگر در مواردي که اجراي اين امر به ايشان و يا ديگران زيان وارد نمايد

دهم _ ما به تهيه ترازنامه شخصي خود ادامه داديم و هرگاه در اشتباه بوديم سريعا آن را پذيرفتيم

يازدهم _ ما ازراه دعا و مراقبه جوياي بهتر نمودن رابطه آگاهانه خود با خداوند بدانگونه که او را درک مي کرديم شديم و دعا کرديم فقط براي آگاهي از اراده اوبراي خودمان و قدرتي که آن را به انجام رسانيم

دوازدهم _ ما با يک بيداري که در نتيجه اين قدمها يافتيم سعي نموديم اين پيام را به پرخوران برسانيم و اين اصول را در تمام امور خود به اجرا در آوري

سنت های 12 گانه پرخوران گمنام

يكم _ منافع مشترک ما در راس قرار دارد بهبودي شخصي بستگي به وحدت پرخوران گمنام دارد

دوم _ دررابطه با هدف گروه ما فقط يک مرجع نهايي وجودداردخداوندي مهربان که بگونه اي ممکن خود را در وجدان گروه ما بيان مي نمايد . رهبران مـــــــــــــــا

خدمتگزارن مورد اعتماد ما مي باشند آنها حکومت نمي کنند

سوم _ تنها لازمه عضويت در انجمن پرخوران گمنام اقدام به قطع خوردن اجباري مي باشد

چهارم _ هرگروه بايدمستقل باشدبه استثناء مواردي که برديگرگروههاويا پرخوران گمنام درکل اثربگذارد

پنجم _ هرگروه فقط يک هدف اصلي دارد رساندن پيام پرخوري که هنوز در عذاب است

ششم _ يک گروه پرخوران گمنام هرگز نبايد هيچ موسسه مرتبط يا سازمان انتفاعي خارجي را مورد تائيد قرار بدهد . درآنها سرمايه گذاري مالي کند ويا نـــــام پرخوران گمنام را به آنها به عاريت بدهد زيرا ممکن است . مسائل پولي مالکيت و يا شهرت مارا از هدف اصلي خود منصرف سازد

هفتم _ هرگروه پرخوران گمنام بايد متکي به خود باشد و کمک مالي از خارج دريافت نکنند

هشتم _ پرخوران گمنام بايد براي هميشه غيرحرفه اي باقي بماند اما مراکز خدماتي ما مي تواند کارمندان مخصوص استخدام کنند

نهم _ پرخوران گمنام تحت اين نام هرگز نبايد سازماندهي شود اما مي توانيم هيئت هاي خدماتي و کميته هايي ايجاد کنيم که مستقيما در برابر کساني کـــه به آنها خدمت مي کنند مسئول باشند

دهم _ پرخوران گمنام هيچ عقيده اي در مورد موضوعات خارجي ندارد بنابراين نام پرخوران گمنام هرگز نبايد به بحث اجتماعي کشيده شود

يازدهم _ خط مشي روابط عمومي ما براصول جاذبه است تا تبليغ . ما هميشه نياز داريم گمنامي شخصي را در مطبوعات ، راديو و فيلم حفظ کنيم

دوازدهم _ گمنامي اساس روحاني تمام سنتهاي ما مي باشد و هميشه يادآور اين است که اصول را به شخصيت ها ترجيح دهيم

چرا عضویت در گروه های خودیاری جواب می دهد

راز های کم خوردن

شاید درذهن شما هم این سوال به وجود آمده باشد که آدم هایی که از هزار نوع دوا و دکتر سودی نمی برند چه طور با چند هفته عضویت در این گروه ها ییهو لاغر می شوند. شاید این فرضیه ها جواب شما باشد.

1. صداقت

توی گروه های خودیاری با شما مثل آدم برخورد می کنند و از شما هم توقع دارند که با دیگران مثل آدم برخورد کنید. آن ها روی صداقت شما حساب می کنند و حتی اگر شکمتان چند اینچ هم جلو تر آمده باشد وقتی می گویید 50 روز است که پاکم فرض را بر این می گذارند که شما با صداقت این حرف را زده اید. آن ها شما را مواخذه نمی کنند.

2. گمنامی

آن ها به حریم شما احترام می گذارند. آن ها حتی نام خانوادگی شما را هم نمی دانند. آ ن ها نه می خواهند و نه می توانند به خاطر این که عضو این گروه شده اید آبروی شما را ببرند.

3. یکسانی

شما در گروه در می یابید که دیگرانی مثل شما هم وجود دارند که با مشکلاتی مثل مشکلات شما دست و پنجه نرم کرده اند. کسانی که حالا توانسته اند شاخ غول پرخوری را برای مدت زیادی بشکنند که الگوی شما قرار می گیرند و یا همگام با شما دارند پیش می آیند. شما در گروه می فهمید که می شود بر پرخوری کنترل داشت.

4. معنویت

این آخری احتمالا خیلی با فرهنگ ما ایرانی ها می خواند. قدم های دوازده گانه را که بخوانید می بینید که همه چیز به خدا سپرده شده است و این برای کشوری که همیشه همه چیز مایه های ماورائ الطبیعی دارد یعنی احساس یکسانی فرهنگی.

5. عوض کردن نگاه به جهان

گروه های خودیاری گمنام نه تنها بیماری شما را حل می کنند بلکه شما را با یک سبک زندگی دیگر آشنا می کند. مثلا در قدم نهم شما باید تمام خسارت هایی را که به دیگران زده اید جبران کنید و به قول خودمان یک جورهایی حلالیت بطلبید. تصور کنید آدم چه قدر باید بندهای شخصیتی اش را باز کرده باشد که بتواند این کار را انجام دهد.

کتاب در مقام درمانگر

iranianpsychologist — Sun, 06 Apr 2008 20:09:18 GMT

فیلم "ساعت ها" رادیده اید؟ توی این فیلم که از رمانی مشهور به همین نام گرفته شده است سه داستان موازی در سه زمان روایت می شود. روایت اول حدیث آفریده شدن یک رمان به نام خانم دالووی توسط ویرجینیا وولف در انگلیس است. روایت دوم درباره خواندن همان کتاب توسط یک زن طبقه متوسط لس آنجلسی است. او با خواندن کتاب تصمیم به خودکشی می گیرد اما به خاطر پسرش موفق نمی شود. روایت سوم در مورد یک جور بازآفرینی کتاب خانم دالووی توسط یک نویسنده مرد قرن بیست و یکمی است. نویسنده ای که بعد از نوشتن کتاب و برنده شدن در یک جایزه ادبی برایش جشن می گیرند اما او خودش را می کشد. در سکانس آخر فیلم می فهمیم که نویسنده در واقع پسر زن روایت دوم است. همه فیلم را تعریف کردم که بگویم یک شخصیت داستانی مثل خانم دالووی می تواند به همین سادگی و پیچیدگی سرنوشت دو نسل از یک خانواده را دگرکون کند. چیزی که کتاب درمانگران به خوبی آن را فهمیده و ته و تویش را در آورده اند.

کتابدرمانی به عنوان برابرنهاده واژه Bibliotherapy انتخاب شده است. واژه Bibliotherapy از دو واژه Biblio به معنای كتاب و Therapy به معنای درمان و شفا مشتق شده است . کتاب درمانی به زبان ساده استفاده از خواندن کتاب به‌منظور روان‌درمانی . نویسنده ای که مدخل کتاب درمانی را در دانش نامه اینترنتی ویکی پدیا نوشته است معتقد است کتاب درمانی فقط منحصر به کتاب نیست. شعر یا هر چیز نوشته شده دیگر نیز می تواند به عنوان ابزار درمان در کتاب درمانی استفاده شود. کتاب هایی که در کتاب درمانی استفاده می شوند طیف گسترده ای دارند. از کتاب هایی به نام خودیاری که معمولا در خارج از جلسه درمان خوانده می شود و در مورد خود درمانی یک بیماری خاص است گرفته تا خواندن رمان ها و داستان های کوتاه می توانند در کتاب درمانی استفاده شوند. حتی بعضی فیلم درمانی را هم یکی از فرزند های خلف کتاب درمانی می دانند. شاید بتوان ریشه همه این درمان های ادبی و هنری را این جمله ارسطو دانست که " تراژدی موجب تزکیه روح تماشگر می شود".

معمولا درمانگران نوشتن را نیز با خواندن ترکیب می کنند تا مراجعانشان هم نوشته درمانی شوند و هم با نوشتن درمان شوند. در مورد اثرات بهبودی بهخش نوشتن می توانید به مطلبی به نام " آرامش در حضور واژگان" که در همین صفحه یکی از شماره های پیشین همشهری جوان چاپ شده است مراجعه کنید.

کتاب درمانی ؛سنین مختلف، مشکلات مختلف

کتاب درمانی با این که بیشتر برای کودکان به کار می رود. شاید بیشتر به این خاطر که تخیل بچه ها آن قدر قدرت دارد که به راحتی می توانند خودشان را جای شخصیت های کتاب بگذارند. یا شاید به این خاطر که کتاب ها هنوز هم که نوز است در بچگی از جذابیت بیشتری برخوردارند. اما با این حال کتاب درمانی کاربردهای گسترده ای درمورد افرادی از سنین مختلف دارد. گذر از بحران های نوجوانی، گذر از ظهر زندگی یا میانسالی و گذران اوقات سالمندی به یاری کتاب ها آسان تر انجام می شود. اگر خوره کتاب باشید حتما نوجوان "ناتور دشت" جی دی سالینجر ، نگاه به عقب شخصیت مرد میانسال در " نزدیکی" حنیف قریشی و زن میانسال در " چراغ ها را من خاموش می کنم" زویا پیرزاد و خردمندی با شکوه " اورسلا" پیر در " صد سال تنهایی" گابریل گارسیا مارکز به یادتان آمده است. کتاب درمانی برای افرادیی که موقعیت های آسیب زای متفاوت یرا تجربه می کنند نیز کاربرد دارد.شرایطی چون بیماری قلبی ، سرطان تحت درمان ، بازنشستگی از نیروهای مسلح ، سوء استفاده از مواد مخدر ، ناتوانی در یادگیری و افرادسی مثل زندانیان در حال توانبخشی و بازماندگان وافراد تحت خشونت قرار گرفته ، افراد مورد سوءاستفاده قرار گرفته وافرادی که مرتکب زنا با محارم شده اند ، کاربرد دارد. فرض کنید در همین مورد تجاوز زن رنج دیده ای که " مرگ و دوشیزه" آریل دورفمان را بخواند چه قدر آرام می شود یا در مورد یک بیمار صعب العلاج خواندن "مرگ در می زند" وودی آلن چه قدر می تواند در نگاه سهل گیرانه و طنزآمیز او به مرگ کمک کند. اگر کمی بیشتر فکر کنید شما هم می توانید کتاب هایی را توی ذهنتان پیدا کنید که شخصیت هایشان در شرایطی بحرانی قرار دارند اما از آن عبور می کنند. به عنوان مثال آخر اگر متهمم نمی کنید به عامه پسندی همین " بامداد خمار" لا اقل بر خلاف کتاب های دیگر عامه پسند مخاطب جوانش را قبل از ازدواج لا اقل کمی به تامل فرا می خواند.

کتاب درمانی ؟ چگونه؟

اصلا آدمیزاد از زمانی که چیزی به نام داستان در قالب اسطوره یا نمایش هایی آیینی وجود داشته انگار حتما باید خودش را جای شخصیت های آن داستان ها قرار می داده و به اصطلاح روان شناس ها با او همانند سازی می کرده است. به عنوان مثال کودکان سوگواری که داستانی در مورد کودکانی می خوانند که یکی از والدینشان را از دست داده اند به طور طبیعی احساس تنهایی در جهان می کنند. غیر از همانند سازی که فرایند اصلی ست چیزهای بیشتری هم در خواندن کتاب وجود دارند که اثر درمانی دارند:

1. تخلیه هیجانی غیر مستقیم: هر چه شخصیت در طول داستان بیشتر خودشان را بیان کنند، آدمی هم بیشتر خودش را شبیه او می دانسته و در واقع به واسطه ی او خودش را خالی می کرده است. خدایی شما ترجیح می دهید که توی" جنایت و مکافات" جای قهرمان جوان داستان باشید یا جای پیر زن؟ روان شناس ها به این پدیده هم می گویند " تخلیه هیجانی به شیوه ای غیر مستقیم".

2. دیدن جهان از زوایه دید دیگران:

کتاب کلا موجب می شود ما بیشتر به روحیات خودمان آگاه شویم و در رفتارهای خودمان دقت کنیم. در درجه بعد کتاب نوشته یک آدم دیگر در مورد نوعی نگاه خاص به زندگی است. این باعث می شود که ما زاویه های دیدمان به جهان را گسترش دهیم و با اطرایانمان با مدارای بیشتری برخورد کنیم.

3. افزایش مهارت های ارتباطی:کتاب ها محمل ارتباط بین شخصیت ها هستند. آن ها یک جوری معلم خواننده می شوند در چگونگی ارتباط بهتر با دیگران و یا به قول روان شناس ها " مهارت های ارتباطی".

3. افزایش مهارت های مقابله ای :کتاب ها پرند از شخصیت هایی که در زندگیشان با مشکلی رو به رو می شوند. اصلا بیشتر داستان های دنیا در مورد به وجود امدن یک مشکل و طریقه حل آن هاست و گرنه داستانی که روزمرگی در آن روایت شود که جذابیت چندانی ندارد. این که چه طور شخصیت ها با مشکل کنار می آیند و یا چه راه حل های غلطی را انتخاب می کنند باعث افزایش مهارت هایی در مخاطب می شوند که روان شناس ها به آن می گویند " مهارت های مقابله ای"

4. یافتن معنا برای زندگی :کتاب ها گاهی حتی می توانند یک معنای جدید به زندگی ما اضافه کنند. حتما شما هم بار ها از افراد موفق و بزرگ تاریخ شنیده اید که " فلان کتاب را خواندم و معنایی زندگیم عوض شد".

5. تشویق به رشد و تغییر: بعضی ها ها اصلا کتاب درمانی را به دو نوع تقسیم می کنند. اولی وقتی ست که ما مشکل روانی خاصی نداریم و به وسیله کتاب ها در واقع تفکر خلاق و دانسته های خود را رشد می دهیم. ما در طول داستان این کتاب ها آدم هایی را می بینیم که تغییر می کنند. این رشد و تغییر شخصی حاصل از خواندن کتاب می تواند از به وجود آمدن مشکل روان شناختی پیش گیری کند. نوع دوم هم که به کتاب درمانی بالینی مشهور است مخصوص خواندن کتاب در جهت رفع مشکلاتی ست که به وجود آمده است. البته کتاب درمانی می تواند به غیر از رفع مشکل روان شناختی، دوران بستری در بیمارستان در بیماری های جسمی را هم لذت بخش کند و جلو مشکلاتی که ممکن است از تنهایی یا ترس از عمل جراحی به وجود آید را بگیرد.

چهار گام برای بهتر شدن با کتاب

وقتی که ما حسابی در یک کتاب غرق می شویم و حس می کنیم کتاب کم کم دارد حالمان را بهتر می کند از چهار مرحله می گذریم. مراحلی که شاید چندان خودمان به آن ها آگاهی نداشته باشیم:

تشخیص می دهیم. ما در این مرحله در واقع از بین شخصیت های یک داستان یا حتی شعر یار گیری می کنیم و تشخیص می دهیم که مشکل کدامشان خیلی شبیه به مشکل ماست.
معاینه می کنیم. در این مرحله روان درمانگر هم می تواند به کمک شما بیاید و شما را از شباهت در جزئیات وِیژه ای آگاه کند که شما شگفت زده شوید.
احساس مجاورت می کنیم. در این مرحله با دیدگاه های مختلف شخصیت های داستان آشنا می شویم و دیدمان به جهان بیرون نسبی تر و انتخاب هایمان عاقلانه تر می شود.
عمل می کنیم: در این مرحله دانشی را که از خواندن کتاب به کار بسته ایم در جهان بیرون به کار می بریم.

کتاب درمانی در ایران و غرب

کتاب درمانی در حوزههای روانشناسی، روانپزشکی و کتابداری ایران بسیار مهجور مانده است. در حالی که در کشورهایی مانند کانادا" انجمن کتابدرمانی و ادبیات کاربردی " تأسیس شده است. در غرب در تقسیم بندی ده گانه انواع کتابخانه ها یک نوع خاص به نام کتابخانه ها بیمارستانی وجود دارد. کتابخانه های بیمارستانی در آن جا البته کتابخانه هایی که در بیمارستانهای آموزشی برای اساتید و دانشجویان و کادر کتابخانه فراهم می شود نیست. صحبت از کتابخانه هایی هست که مخصوص بیماران است . در این کتابخانه ها ، مجموعه ای از کتابهای ساده برای بیماران فراهم می کنند تا بیماران در میان این کتابها احساس آرامش و لذت پیدا کنند. بعضی از این کتاب ها می توانند ترس روان شناختی بیماران را از بیماری کاهش دهند.

در غرب برای درمان بیماری های کودکان هم معمولا بازی درمانی و کتاب درمانی را با هم ترکیب می کنند و بعد از خواند کتاب در مورد شخصیت های آن با بچه ها بحث می کنند.

تنها تحقیق انجام شده در ایران در مورد کتاب درمانی در کودکان تقسیم بندی کتاب های چاپ شده برای گروه سنی ب بوده است که آن هم فقط در حد تحلیل داده ها باقی مانده و نه کارایی این کتاب ها. یعنی در واقع محقق فرض کرده که این کتاب ها برای فلان مشکلات کودکان موثرند. از مجموع 460 داستان مناسب این پژوهش ، 14 درصد از داستان ها برای تقویت اعتماد به نفس ، 8 در صد برای کاهش پرخاشگری ، در حدود 8 درصد برای کاهش ترس و 4 درصد برای کاهش اندوه کودکان می توانند مورد استفاده قرار گیرند.

این شکاف وحشتناک بین ما و کشورهای آن سوی آب در مورد یک موضوع تقریبا ساده مثل کتاب درمانی در چیست؟ حتما می گویید کتاب ها اصلا به سبد خرید خانواده های ما وارد نشده اند. حتما می گویید خیلی از روان شناس ها و روان پزشک های ما خودشان کتاب های موجود در بازار را نمی شناسند. حتما خیلی چیزهای دیگر هم می گویید. اما توی مثلث کتاب درمانی که از درمانگر، درمانجو و کتاب تشکیل شده است نقش انتشاراتی ها را نباید نادیده بگیریم. در غرب بعضی از انتشارات انواع خاصی از کتاب های کودکان را چاپ می کنند که مخصوص یک مشکل یا رفتار خاص کودکان است. خوشبختانه این کار در ایران هم شروع شده است. مثلا یک مجموعه کتاب با یک کاراکتر به نام " عسلی" که در موقعیت های مختلف قرار می گیرد مثل بی اشتهایی سرما خوردگی و آخرش کودک می بیند که " عسلی بی اشتها چه خوب شده بچه ها"! اما بزرگسالان چه؟ آیا وقت آن نیست که انتشاراتی ها، کتابدران و روان شناسان بالینی بنشینند و کتاب های خوب موجود در بازار را بیابند و طبقه بندیش کنند. تصور کنید پشت جلد کتاب ها بنویسند: توصیه روان شناس: برای روزهایی که دمغی

سندرم ورتر جوان

حتما شما هم در طول خواندن این مطلب هی به یاد روزهایی افتاده اید که بر خلاف آنچه این جا ادعا شده است اتفاقا کتاب ها حالتان را بدتر کرده اند. بگذریم از این که پایه روانکاوانه آن بدحال شدن چیست و آیا مقدمه خوب شدن هستند یا نه حرف شما را تایید می کنیم. رمان های عامه پسند می توانند یک تصور رمانتیک و غیر واقعی از زندگی را مخصوصا در نوجوان ها به وجود بیاورند. اما متهمان درجه اول این تاثیر بد روان های عامه پسند نیستند. "گوته" ادبیاتچی مشهور آن سوی آب ها یک کتاب دارد به نام" رنج های ورتر جوان". موقعی که این کتاب در اروپا چاپ شد چندین جوان با خواندن آن دست به خودکشی زدند تا جایی که گوته مجبور شد پایان داستان را عوض کند. اما هنوز هم در مبحث خودکشی در کتاب های روانپزشکی یک نام جالب از یک نوع خاص و ویژه از کشتن خود وجود دارد: سندرم ورتر!